Ekzema dünyada ən çox rast gəlinən dəri xəstəliklərindən biridir — uşaqların təxminən 15-20%-ində, böyüklərin isə 2-5%-ində görünür. Əksər hallarda uşaqlıqda başlayır və yaş artdıqca yüngülləşir, lakin böyüklərdə ilk dəfə də ortaya çıxa bilər.

Pasiyentlərin ən çox yaşadığı problem müalicənin çətinliyi deyil — gözləntinin səhv qurulmasıdır. Ekzema "bir kurs maz çəkib qurtarılan" xəstəlik deyil. Düzgün yanaşma alovlanmanı söndürmək və sonra davamlı baryer qulluğu ilə sakit dövrü mümkün qədər uzatmaqdır.

Ekzema niyə yaranır?

Üç mexanizm birlikdə işləyir:

1. Dəri baryerinin zəifliyi

Sağlam dəridə hüceyrələr sıx düzülür və nəmi saxlayır. Ekzemada bu quruluş pozulur: su itkisi artır, dəri quruyur, qıcıqlandırıcılar və allergenlər asanlıqla daxil olur. Bu, xəstəliyin əsas səbəbidir — qalan hər şey bunun nəticəsidir.

2. İmmun sistemin həddindən artıq cavabı

Baryerdən keçən maddələrə qarşı iltihabi reaksiya başlayır. Qızartı, şişkinlik və qaşınma məhz bundan yaranır.

3. İrsi meyllilik

Ailədə ekzema, astma və ya allergik rinit varsa risk əhəmiyyətli dərəcədə artır. Bu üçlüyə "atopik triada" deyilir.

Qaşınma–qaşıma dövrü

Ekzemanın ən vacib mexanizmi budur: qaşınma → qaşıma → baryer daha da pozulur → iltihab artır → qaşınma güclənir. Bu dövr qırılmadan müalicə nəticə vermir. Qaşınmanın səbəbləri haqqında ətraflı.

Ekzemanın növləri

Əlamətləri hansılardır?

• Quruluq və qabıqlanma — demək olar hər zaman ilk əlamətdir
• Qaşınma — axşam və gecə güclənir, yuxunu poza bilər
• Qızartı və şişkinlik — alovlanma dövründə
• Xırda suluqcuqlar və islanma — kəskin mərhələdə
• Çatlar — xüsusilə əl və barmaqlarda, ağrılı olur
• Dərinin qalınlaşması (lixenifikasiya) — uzunmüddətli qaşımadan sonra; dəri qabalaşır, cizgiləri dərinləşir
• Tündləşmə və ya solğun ləkələr — iltihabdan sonra qalan rəng dəyişikliyi

Ekzema dalğavari gedir: sakit dövrlər və alovlanmalar növbələşir. Alovlanmanın tam səbəbi həmişə müəyyən edilə bilmir.

Tetikleyiciler — nə alovlandırır?

Qış aylarında alovlanma çox tipikdir — qış aylarında dəriyə qulluq yazımıza baxa bilərsiniz. Allergiya zamanı nə etməli mövzusu da əlaqəlidir.

Hansı xəstəliklərlə səhv salınır?

Bədəndə davamlı səpkilər və dəridə qızartılar özbaşına müalicə olunmamalıdır — səhv diaqnoz aylarla vaxt itkisi deməkdir.

Ekzema necə müalicə olunur?

Müalicə iki paralel istiqamətdə aparılır: iltihabın söndürülməsi və baryerin bərpası. İkincisi olmadan birincisi qısamüddətli olur.

Təməl — nəmləndirmə rejimi

Bu, ekzema müalicəsinin ən az qiymətləndirilən, lakin ən vacib hissəsidir:

• Nəmləndirici gündə ən azı 2 dəfə, alovlanma olmasa da davamlı istifadə olunur
• Duşdan sonra 3 dəqiqə içində, dəri hələ nəmli ikən tətbiq edilir — bu, nəmin kilidlənməsi üçün ən effektiv andır
• Ətirsiz, boyasız, qalın konsistensiyalı məhsul seçilir
• Qənaət etmək lazım deyil — həftədə böyük həcmdə istifadə normaldır

Yuyunma qaydaları

• İlıq su, isti deyil; duş 5-10 dəqiqədən uzun olmasın
• Sabun əvəzinə sindet (sabunsuz təmizləyici)
• Lif, kisə və sürtmə yoxdur
• Dəsmalla sürtmək yox, yüngülcə qurulamaq

İltihabəleyhinə müalicə

Alovlanma dövründə həkim tərəfindən təyin olunur: topikal kortikosteroidlər (nahiyəyə uyğun güclə və məhdud müddətə), üz və göz ətrafı kimi nazik dərilərdə kalsinevrin inhibitorları, infeksiya əlavə olunubsa antibakterial müalicə. Ağır və yayılmış hallarda işıq terapiyası və sistemik müalicə variantları qiymətləndirilir.

⚠️ Kortikosteroid mazlarla bağlı iki əks səhv

Ekzemada pasiyentlər iki qütbdən birinə düşür — hər ikisi zərərlidir.

Səhv 1 — Steroid qorxusu. "Hormonaldır, zərərlidir" deyib heç istifadə etməmək. Nəticədə iltihab davam edir, qaşınma-qaşıma dövrü qırılmır, dəri qalınlaşır və xəstəlik ağırlaşır. Düzgün gücdə və düzgün müddətdə təyin olunmuş steroid təhlükəsizdir.

Səhv 2 — Nəzarətsiz uzunmüddətli istifadə. Aylarla, xüsusən üzə və büküşlərə çəkmək dəri nazikləşməsinə, damar genişlənməsinə və çatlara yol açır.

Uşaqlarda ekzema

• Çox vaxt həyatın ilk 6 ayında başlayır
• Körpələrdə üz, yanaqlar və baş dərisi; böyüdükcə dirsək və diz büküşlərinə keçir
• Uşaqların əhəmiyyətli hissəsində məktəb yaşına qədər yüngülləşir və ya keçir
• Qaşımanın qarşısını almaq üçün dırnaqlar qısa saxlanılır, gecə pambıq əlcək faydalı ola bilər
• Qida məhdudiyyəti həkim təsdiqi olmadan tətbiq edilməməlidir — əsassız pəhriz uşağın inkişafına zərər verir

Ətraflı: pediatrik dermatologiya nədir?

Ən çox edilən 6 səhv

1. Nəmləndiricini yalnız alovlanmada istifadə etmək — davamlı rejim olmadan alovlanmalar tez-tez təkrarlanır.
2. İsti duş və lif — anlıq rahatlıq verir, sonra qaşınmanı kəskin artırır.
3. Steroidi tam qorxudan istifadə etməmək və ya nəzarətsiz aylarla çəkmək — hər iki qütb zərərlidir.
4. Test etmədən geniş qida məhdudiyyəti — ekzemanın əksər hallarında qida əsas amil deyil.
5. Yeni məhsulları eyni anda sınamaq — hansının qıcıqlandırdığını müəyyən etmək mümkün olmur.
6. Qaşınmanı "dözülməli" saymaq — qaşınma nəzarətə alınmadan baryer bərpa olunmur.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

• Qaşınma yuxunu və gündəlik həyatı pozursa
• Nəmləndirici rejimə baxmayaraq 2-3 həftədə yaxşılaşma yoxdursa
• Ocaqlar islanır, sarı qartmaq bağlayır və ya ağrıyırsa (infeksiya əlaməti)
• Səpkilər sürətlə yayılırsa
• Kortikosteroid maz uzun müddət istifadə olunubsa
• Uşaqda qidalanma və ya yuxu pozulursa
• Xəstəlik iş qabiliyyətinə təsir edirsə (xüsusilə əl ekzemasında)

Müayinənin necə keçdiyi barədə: dermatoloq müayinəsi necə keçir?

Tez-tez verilən suallar

Ekzema yoluxucudurmu?

Xeyr. Ekzema infeksiya deyil, dəri baryerinin zəifliyi və immun cavabla bağlı iltihabi vəziyyətdir. Təmasla, ortaq əşya və ya hovuzla ötürülmür.

Ekzema tam sağalırmı?

Xroniki xarakter daşıyır və tam kökündən yox olmasına zəmanət verilmir. Uşaqların əhəmiyyətli hissəsində yaşla yüngülləşir və ya keçir. Böyüklərdə isə məqsəd uzun şikayətsiz dövrlərə nail olmaqdır — bu, düzgün rejimlə tamamilə mümkündür.

Ekzemada nə yemək olmaz?

Ümumi qadağan olunmuş qida siyahısı yoxdur. Yalnız kiçik bir qrupda, xüsusilə uşaqlarda, konkret qida alovlanmaya səbəb olur və bu, testlə təsdiqlənməlidir. Sübutsuz geniş pəhriz vəziyyəti yaxşılaşdırmır, uşaqlarda isə qidalanma çatışmazlığı riski yaradır.

Ekzemaya hansı krem yaxşıdır?

İki fərqli kateqoriya qarışdırılmamalıdır: nəmləndirici (davamlı, hər gün) və iltihabəleyhinə preparat (alovlanmada, məhdud müddətə, həkim təyinatı ilə). Universal "ən yaxşı krem" yoxdur — seçim ekzemanın növündən, nahiyədən və yaşdan asılıdır.

Hormonal maz zərərlidirmi?

Düzgün gücdə, düzgün nahiyəyə və məhdud müddətə istifadə olunduqda təhlükəsizdir və çox effektivdir. Zərər iki halda yaranır: nəzarətsiz aylarla istifadə, və ya nazik dəriyə (üz, büküşlər) uyğun olmayan güclü preparatın çəkilməsi.

Duş almaq ekzemanı pisləşdirirmi?

Duşun özü yox, forması pisləşdirir. Uzun və isti duş, sabun və lif dərini qurudur. İlıq su, qısa duş, sabunsuz təmizləyici və dərhal sonra nəmləndirici — bu rejim əksinə faydalıdır.

Ekzema ilə üzdə kosmetika istifadə etmək olarmı?

Sakit dövrdə ətirsiz və qıcıqlandırıcı tərkibi olmayan məhsullar istifadə oluna bilər. Alovlanma dövründə isə üzə minimum məhsul tətbiq edilməsi tövsiyə olunur. Yeni məhsul əvvəlcə qulaq arxasında və ya bilək daxilində sınanmalıdır.

Stres ekzemanı alovlandırırmı?

Bəli, pasiyentlərin əhəmiyyətli hissəsi stres dövrlərində alovlanma bildirir. Stres immun cavabı və qaşınma hissini artırır. Yuxu rejimi və stres idarəsi müalicənin köməkçi, lakin real hissəsidir.