Başda keçməyən kəpək, qaş arasında qızartı və burun kənarlarında qabıqlanma eyni vaxtda görünürsə, səbəb yalnız quru dəri və ya gigiyena olmaya bilər. Seboreik dermatit çox vaxt “sadə kəpək” kimi qəbul edilir və buna görə düzgün diaqnoz gecikə bilər.

Seboreik dermatit niyə yaranır?

Xəstəliyin tək bir səbəbi yoxdur. Bir neçə amil birlikdə rol oynaya bilər:

Malassezia mayaları və fərdi iltihabi reaksiya

Malassezia normal dəri florasının bir hissəsidir. Seboreik dermatitdə problem onun sadəcə mövcudluğu deyil, bəzi insanlarda dəri və immun sisteminin bu mikroorqanizmlə əlaqəli dəyişikliklərə verdiyi fərdi reaksiyadır. Buna görə xəstəlik yoluxucu hesab edilmir.

Piy ifrazı

Seboreik dermatit daha çox piy vəziləri aktiv olan nahiyələrdə görünür. Yağlı dəri tipi və hormonal aktivliyin artdığı dövrlər şikayətlərin güclənməsi ilə üst-üstə düşə bilər. Yağlı və sızanağa meylli dəridə akne kimi digər problemlər də paralel müşahidə oluna bilər.

Dəri baryerinin zəifləməsi

Dəri baryeri zəiflədikdə qıcıqlanma, quruluq və həssaslıq arta bilər. Bu vəziyyət xüsusilə həssas dəri xüsusiyyətləri olan insanlarda simptomları daha nəzərəçarpan edə bilər.

Alovlanmanı artıra bilən amillər

• Soyuq və quru hava — qış aylarında şikayətlər arta bilər; bax: qış aylarında dəriyə qulluq
• Stress, yorğunluq və yuxusuzluq
• Sərt şampunlar və qıcıqlandırıcı dəri məhsulları
• Çox isti su ilə tez-tez yuyunma
• Dərinin uzun müddət nəm və havasız qalması
• Bəzi ümumi sağlamlıq vəziyyətləri seboreik dermatitin daha ağır gedişi ilə əlaqəli ola bilər

Seboreik dermatitin əlamətləri hansılardır?

Xəstəlik adətən dalğavari gedir: sakit dövrlərdən sonra yenidən alovlana bilər. Qaşınma güclü olduqda dərini qaşımaq qıcıqlanmanı artıra və dəri səthinin zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Körpələrdə və böyüklərdə necə fərqlənir?

Körpələrdə baş dərisində sarımtıl və yağlı qabıqlar görünə bilər. Qabıqları zorla qoparmaq dərini zədələyə bilər. Yayılma, islanma, güclü qızartı və ya körpədə narahatlıq varsa həkim müayinəsi məqsədəuyğundur. Ətraflı məlumat üçün pediatrik dermatologiya mövzusuna baxa bilərsiniz.

Seboreik dermatit hansı xəstəliklərlə səhv salına bilər?

Seboreik dermatit bir sıra başqa dəri xəstəliklərinə bənzəyə bilər. Dəqiq fərqləndirmə dermatoloji müayinə ilə aparılır.

Üzdə və bədəndə davamlı səpkilər və ya dəridə qızartılar olduqda özbaşına diaqnoz qoymaq əvəzinə dermatoloq müayinəsi daha düzgün yanaşmadır.

Seboreik dermatit necə müalicə edilir?

Seboreik dermatitin müalicəsində məqsəd mövcud qızartı, qaşınma və qabıqlanmanı azaltmaq, sonra isə təkrarlanma riskini mümkün qədər idarə etməkdir. Müalicə planı baş dərisi, üz və bədən üçün eyni olmaya bilər.

İstifadə oluna bilən əsas yanaşmalar

• Antifungal vasitələr — Malassezia ilə əlaqəli komponenti azaltmaq üçün həkim tərəfindən uyğun forma seçilə bilər
• İltihabəleyhinə preparatlar — aktiv qızartı və qaşınma zamanı yalnız həkim göstərişi ilə istifadə oluna bilər
• Baryeri dəstəkləyən qulluq — yumşaq təmizləyici və uyğun nəmləndirici dərinin qıcıqlanmasını azaltmağa kömək edə bilər
• Saxlayıcı qulluq — təkrarlanan hallarda dermatoloq alovlanmaların qarşısını almağa yönəlmiş fərdi rejim planlaşdıra bilər

Vacib: konkret şampun, krem və ya mazın seçimi, istifadə müddəti və tətbiq nahiyəsi xəstəliyin ağırlığına və pasiyentin dəri xüsusiyyətlərinə görə dəyişir. Buna görə müalicəni başqa bir şəxsin istifadə etdiyi sxemə əsasən təkrarlamaq düzgün deyil.

Gündəlik qulluqda nələrə diqqət etmək olar?

• Dəri baryerini qıcıqlandırmayan yumşaq təmizləyicilər seçin
• Çox isti su ilə yumaqdan çəkinin
• Sərt skrab, aqressiv pilinq və spirtli məhsulları məhdudlaşdırın
• Qabıqları dırnaqla qoparmayın və dərini sərt şəkildə qaşımayın
• Stress və yuxu rejiminə diqqət edin
• Dəridə yeni məhsuldan sonra pisləşmə görürsünüzsə həmin məhsulu dayandırıb dermatoloqla məsləhətləşin

Ən çox edilən səhvlər

1. Uzun müddət “sadə kəpəkdir” deyib gözləmək — üz, qulaq və sinə də tutulursa problem yalnız kəpək olmaya bilər.
2. Özbaşına hormonal maz istifadə etmək — qızartı sürətlə azalsa da, yanlış və uzunmüddətli istifadə əlavə problemlər yarada bilər.
3. Nəticə görünən kimi bütün qulluğu dayandırmaq — seboreik dermatit təkrarlana bildiyi üçün saxlayıcı plan lazım ola bilər.
4. Sərt təmizləmə və qabıqları qoparmaq — dəri baryerini və iltihabı daha da pisləşdirə bilər.
5. Yağlı dəriyə nəmləndirici lazım olmadığını düşünmək — uyğun, yüngül nəmləndirici baryer dəstəyinin bir hissəsi ola bilər.
6. Saç tökülməsini yalnız seboreik dermatitə bağlamaq — iltihab və qaşıma müvəqqəti tökülməni artıra bilər, lakin davamlı tökülmədə başqa səbəblər də araşdırılmalıdır; bax: saç tökülməsinin səbəbləri.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

• Kəpək və qabıqlanma davamlıdırsa və adi qulluqla keçmirsə
• Baş dərisində və ya üzdə davamlı qızartı və qaşınma varsa
• Qaş, qulaq arxası, saqqal və ya sinə nahiyəsi də tutulubsa
• Saç seyrəlməsi və ya tökülmə müşahidə olunursa
• Ocaqlarda ağrı, islanma, irinləmə və ya sürətli yayılma varsa
• Özbaşına istifadə olunan krem və ya mazdan sonra vəziyyət pisləşibsə
• Qaşınma yuxuya, işə və gündəlik həyata mane olursa
• Körpədə qabıqlar geniş yayılıbsa və ya iltihab əlamətləri varsa

Müayinənin necə aparıldığı barədə daha ətraflı məlumat üçün dermatoloq müayinəsi necə keçir? məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Seboreik dermatit yoluxucudurmu?

Xeyr. Seboreik dermatit yoluxucu xəstəlik hesab edilmir və insandan insana təmasla keçmir. Dəri florası, piy ifrazı, baryer xüsusiyyətləri və fərdi iltihabi reaksiya birlikdə rol oynaya bilər.

Seboreik dermatit tam sağalırmı?

Seboreik dermatit xroniki və təkrarlanmağa meylli xəstəlikdir. Müalicə və uyğun saxlayıcı qulluqla uzun müddət şikayətsiz dövr əldə etmək mümkündür.

Kəpək ilə seboreik dermatit eyni şeydirmi?

Hər kəpək seboreik dermatit demək deyil. Seboreik dermatitdə qabıqlanma ilə yanaşı qızartı, qaşınma və üz, qulaq və ya sinə kimi digər yağlı nahiyələrin tutulması da ola bilər.

Seboreik dermatit saç tökülməsinə səbəb ola bilərmi?

Aktiv iltihab, qaşınma və dərinin davamlı travmatizasiyası bəzi insanlarda müvəqqəti saç tökülməsini artıra bilər. Davamlı və ya nəzərəçarpan saç seyrəlməsi varsa ayrıca qiymətləndirmə lazımdır.

Seboreik dermatit üzə də çıxırmı?

Bəli. Qaşlar, qaş arası, burun kənarları, qulaq ətrafı və saqqal nahiyəsi seboreik dermatitin tez-tez göründüyü sahələrdir. Üz nahiyəsində rozasea, kontakt dermatit və digər xəstəliklərlə qarışa bildiyi üçün özbaşına müalicə tövsiyə edilmir.

Hansı şampun seboreik dermatit üçün uyğundur?

Antifungal və kəpək əleyhinə aktiv maddələr olan müxtəlif şampunlar istifadə oluna bilər, lakin uyğun məhsul baş dərisinin vəziyyətinə, yanaşı problemlərə və simptomların ağırlığına görə seçilməlidir. Davamlı şikayətdə dermatoloq məsləhəti daha məqsədəuyğundur.

Körpədə seboreik dermatit təhlükəlidirmi?

Körpəlik tipli seboreik dermatit çox vaxt yüngül gedişli olur və zamanla geriləyir. Qabıqlar yayılırsa, dəri islanırsa, güclü qızartı varsa və ya körpə narahatdırsa həkim müayinəsi tövsiyə olunur.

Seboreik dermatiti nə alovlandıra bilər?

Soyuq və quru hava, stress, yuxusuzluq, dəriyə uyğun olmayan sərt məhsullar və fərdi qıcıqlandırıcılar bəzi insanlarda alovlanma ilə əlaqəli ola bilər. Tetikleyicilər şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.