Dırnaqlar yalnız estetik görünüş üçün vacib deyil. Onlar barmaq uclarını qoruyur, toxunma hissinə dəstək olur və bəzi hallarda orqanizmdə gedən dəyişikliklər haqqında siqnal verə bilər. Lakin dırnağa baxaraq özünüzə diaqnoz qoymaq düzgün deyil. Eyni dırnaq dəyişikliyi müxtəlif səbəblərlə yarana bilər.

Məsələn, dırnağın saralması və qalınlaşması göbələklə bağlı ola bilər, amma travma, psoriaz, ayaqqabı təzyiqi və yaşla bağlı dəyişikliklər də oxşar görünüş verə bilər. Buna görə dırnaq problemi uzun müddət davam edirsə, yayılırsa, ağrı verirsə və ya dırnaq yatağından ayrılma varsa, dermatoloq müayinəsi vacibdir.

Dırnaq problemləri hansı əlamətlərlə görünür?

Dırnaq xəstəlikləri müxtəlif formada özünü göstərə bilər. Bəzən yalnız rəng dəyişir, bəzən isə dırnaq qalınlaşır, qırılır, yataqdan ayrılır və ya dırnaq ətrafında ağrı, qızartı və şişkinlik yaranır.

Dırnaq xəstəliklərinin əsas səbəbləri

Dırnaq dəyişiklikləri həm yerli səbəblərdən, həm də ümumi sağlamlıq vəziyyətindən təsirlənə bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər infeksiyalar, travmalar, kimyəvi qıcıqlanma, dəri xəstəlikləri və bəzi sistemik problemlərdir.

1. Dırnaq göbələyi

Dırnaq göbələyi, yəni onikomikoz, dırnaq xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən səbəblərdən biridir. Daha çox ayaq dırnaqlarında görülür, amma əl dırnaqlarını da zədələyə bilər. Dırnaq sarı, ağ və ya qəhvəyi rəng ala, qalınlaşa, ovula, qırılganlaşa və yataqdan ayrıla bilər.

Gecikmiş mərhələdə dırnaq göbələyi daha çətin müalicə olunur və müalicə aylarla davam edə bilər. Buna görə dırnaqda uzun müddət davam edən saralma, qalınlaşma və ovulma varsa, erkən dermatoloq müayinəsi daha doğru yanaşmadır.

2. Travma və mexaniki zədələnmə

Dar ayaqqabı, dırnağı çox qısa kəsmək, idman travmaları, manikür-pedikür zamanı dırnağın zədələnməsi, dırnaq yemək və dırnaq ətrafı dərini qoparmaq dırnaq dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

Travmaya bağlı dırnaq dəyişiklikləri bəzən göbələyə bənzəyir. Xüsusilə ayaq baş barmağında qalınlaşma və rəng dəyişməsi varsa, səbəbin göbələk, yoxsa mexaniki təzyiq olduğunu ayırmaq üçün müayinə vacibdir.

3. Dırnaq ətrafı infeksiyalar

Dırnaq kənarında qızartı, şişkinlik, ağrı və irin varsa, bu, paronixiya adlanan dırnaq ətrafı iltihabla bağlı ola bilər. Bu vəziyyət bakterial və ya göbələk mənşəli ola bilər və tez-tez manikür travması, dırnaq yemək, barmaqları nəm saxlamaq və kimyəvi maddələrlə təmasdan sonra yaranır.

Dırnaq ətrafında irin varsa, onu evdə sıxmaq, kəsmək və deşmək düzgün deyil. Bu, infeksiyanın yayılmasına və ağrının artmasına səbəb ola bilər.

4. Psoriaz, ekzema və digər dəri xəstəlikləri

Dırnaqlar dəri ilə sıx əlaqəlidir. Buna görə psoriaz, ekzema, liken planus və bəzi digər dəri xəstəlikləri dırnaqlarda çuxurcuqlar, qalınlaşma, rəng dəyişməsi, qırılma, yataqdan ayrılma və deformasiya yarada bilər.

Əgər pasiyentdə dəri səpkiləri, baş dərisində qabıqlanma, dirsək-diz nahiyəsində qalınlaşmış səpkilər və dırnaq dəyişiklikləri birlikdədirsə, dırnaq problemi ayrıca deyil, ümumi dermatoloji vəziyyətin bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

5. Kimyəvi maddələr və kosmetik prosedurlar

Tez-tez gel lak, akril dırnaq, aseton, sərt təmizləyicilər, dezinfeksiyaedici maddələr və əlcəksiz kimyəvi təmas dırnaqları zəiflədə bilər. Bu zaman dırnaqlar nazikləşir, laylanır, qırılır və dırnaq ətrafı dəri qıcıqlana bilər.

Dırnağın istirahət etmədən uzun müddət kosmetik örtüklə qalması göbələk və dırnaq yatağı problemlərinin gec fərq edilməsinə də səbəb ola bilər.

6. Daxili xəstəliklər və maddələr mübadiləsi

Bəzi dırnaq dəyişiklikləri dəmir çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, diabet, qan dövranı problemləri, xroniki ağciyər və ürək xəstəlikləri kimi sistemik faktorlarla əlaqəli ola bilər. Lakin dırnaq görünüşünə əsasən təkbaşına belə diaqnoz qoymaq olmaz.

Dermatoloq lazım gördükdə pasiyenti terapevt, endokrinoloq və ya digər mütəxəssisə yönləndirə və əlavə analizlər istəyə bilər.

Ən çox rast gəlinən dırnaq dəyişiklikləri

Bəzi terminlər tibbdə dırnaq dəyişikliklərini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Pasiyentlər üçün bu terminləri sadə dildə belə izah etmək olar:

Dırnaq göbələyi necə görünür?

Dırnaq göbələyi çox vaxt tədricən başlayır. Əvvəlcə dırnaqda kiçik sarımtıl və ya ağ ləkə görünə bilər. Zamanla dırnaq qalınlaşır, rəngi dəyişir, ovulur, qırılır və yataqdan ayrılmağa başlayır.

Dırnaq göbələyinin mümkün əlamətləri

• Dırnağın saralması, ağarması və ya qəhvəyi rəng alması
• Dırnağın qalınlaşması
• Dırnağın ovulması və qırılması
• Dırnaq altında keratin yığılması
• Dırnağın yataqdan ayrılması
• Ayaqda pis qoxu və narahatlıq
• Ayaq barmaqları arasında qabıqlanma və qaşınma

Dırnaq göbələyini yalnız görünüşə əsasən təsdiqləmək həmişə mümkün olmur. Çünki travma, psoriaz və digər dırnaq xəstəlikləri də oxşar görünüş yarada bilər. Buna görə bəzi hallarda dırnaqdan nümunə götürülərək laborator müayinə aparıla bilər.

Dırnaq göbələyi yoluxucudurmu?

Bəli, göbələk infeksiyaları yoluxa bilər. Nəm mühit, ictimai hovuz, hamam, idman zalı, ümumi ayaqqabı, corab və dırnaq alətlərindən istifadə yoluxma riskini artıra bilər. Ayaqda göbələk varsa, zamanla dırnağa da keçə bilər.

Yayılma riskini azaltmaq üçün

• Ayaqları quru saxlayın.
• İctimai duş və hovuzlarda qoruyucu ayaqqabı geyinin.
• Şəxsi dəsmal, corab və ayaqqabınızı paylaşmayın.
• Dırnaq alətlərini steril saxlayın.
• Dırnaqları çox qısa kəsməyin.
• Dar və hava keçirməyən ayaqqabılardan uzaq durun.

Dırnaq xəstəlikləri necə diaqnoz olunur?

Dırnaq problemlərində diaqnoz dermatoloq müayinəsi ilə başlayır. Həkim dırnağın rəngini, qalınlığını, formasını, ayrılma olub-olmadığını, dırnaq ətrafı dərini və digər dəri əlamətlərini qiymətləndirir.

Lazım olduqda əlavə müayinələr aparıla bilər:

• Dırnaqdan göbələk üçün nümunə götürülməsi
• Mikroskopik müayinə və ya kultura
• Dermoskopik baxış
• Şübhəli hallarda biopsiya
• Vitamin-mineral, dəmir və qalxanabənzər vəzi analizləri
• Diabet və digər sistemik xəstəliklər üçün əlavə yoxlamalar

Dırnaq xəstəliklərinin müalicəsi necə aparılır?

Müalicə dırnaq probleminin səbəbinə görə dəyişir. Göbələk, travma, psoriaz, ekzema, dırnaq batması, paronixiya və sistemik səbəblər fərqli yanaşma tələb edir. Ona görə bir nəfərdə effektli olan müalicə digər pasiyent üçün uyğun olmaya bilər.

Dırnaq göbələyi müalicəsi nə qədər çəkir?

Dırnaq göbələyində müalicə səbir tələb edir. Çünki dırnaq yavaş uzanır. Əl dırnaqları ayaq dırnaqlarına nisbətən daha tez uzanır. Ayaq dırnağının tam yenilənməsi isə bir neçə ay, bəzən daha uzun müddət çəkə bilər.

Müalicə zamanı yalnız rəngin bir az açılması kifayət deyil. Yeni çıxan sağlam dırnaq hissəsinin izlənməsi və infeksiyanın təkrarlamaması üçün profilaktik tədbirlər də vacibdir.

Dırnaqları qorumaq üçün nə etmək lazımdır?

• Dırnaqları çox qısa kəsməyin.
• Manikür və pedikür alətlərinin steril olmasına diqqət edin.
• Dar ayaqqabı geyinməyin.
• Ayaqları uzun müddət nəm saxlamayın.
• İdman zalı, hovuz və hamamda ayaqyalın gəzməyin.
• Kimyəvi maddələrlə işləyərkən əlcək istifadə edin.
• Dırnaq ətrafı dərini qoparmayın.
• Gel lak və akril prosedurlarından sonra dırnaqlara fasilə verin.
• Dırnaqda qaralma, ağrı və ya irin varsa, özbaşına müdaxilə etməyin.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dırnaq problemini gecikdirmədən dermatoloqla qiymətləndirmək tövsiyə olunur:

• Dırnaqda saralma və qalınlaşma uzun müddət davam edirsə
• Dırnaq yataqdan ayrılırsa
• Dırnaq ətrafında qızartı, şişkinlik, ağrı və irin varsa
• Dırnaqda qara xətt və ya qaralma yeni yaranıbsa
• Dırnaq sürətlə deformasiya olursa
• Dırnaq qırılır, ovulur və formasını itirirsə
• Diabet və ya qan dövranı problemi olan şəxsdə ayaq dırnağı dəyişibsə
• Ev müalicələri nəticə verməyibsə və ya vəziyyəti ağırlaşdırıbsa
• Genital, əl və ayaq dərisində də göbələk əlamətləri varsa

Tez-tez verilən suallar

Dırnağın saralması həmişə göbələkdir?

Xeyr. Saralma göbələk, travma, psoriaz, ayaqqabı təzyiqi, kimyəvi təsir və digər səbəblərlə bağlı ola bilər. Dəqiq səbəb üçün dermatoloq müayinəsi lazımdır.

Dırnaq göbələyi öz-özünə keçə bilər?

Bəzi yüngül hallarda vəziyyət dəyişə bilər, amma dırnaq göbələyi çox vaxt uzunmüddətli olur və yayıla bilər. Gecikmiş mərhələdə müalicə daha çətinləşir.

Dırnaq göbələyi yoluxucudur?

Bəli, göbələk infeksiyaları yoluxa bilər. Ortaq ayaqqabı, dəsmal, dırnaq aləti və nəm ictimai məkanlar risk yarada bilər.

Dırnaq qaralması təhlükəlidirmi?

Qaralma travmadan sonra qan yığılması ilə bağlı ola bilər. Lakin yeni yaranan, böyüyən, tək dırnaqda olan və dırnaq dibindən uzanan qara xətt mütləq dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Dırnağın yataqdan ayrılması nə deməkdir?

Bu vəziyyət onixoliz adlanır. Travma, göbələk, psoriaz, kimyəvi qıcıqlanma və digər səbəblərlə yarana bilər. Ayrılan hissəni qoparmaq olmaz.

Dırnaq göbələyi üçün analiz lazımdır?

Bəzi hallarda bəli. Dırnaq göbələyi digər dırnaq xəstəliklərinə bənzəyə bildiyi üçün dermatoloq dırnaqdan nümunə götürülməsini tövsiyə edə bilər.

Göbələk dərmanını özüm ala bilərəm?

Xüsusilə ağızdan qəbul edilən göbələk dərmanları həkim nəzarəti olmadan istifadə edilməməlidir. Bu dərmanlar bəzi pasiyentlərdə əlavə yoxlama tələb edə bilər.

Gel lak dırnaq xəstəliyi yarada bilər?

Gel lak birbaşa hər kəsdə xəstəlik yaratmır, amma uzunmüddətli və fasiləsiz istifadə, düzgün çıxarılmama, alətlərin steril olmaması və dırnaq travması dırnaqları zəiflədə və problemləri gizlədə bilər.