Bloq

Qaşınmanın səbəbləri, əlamətləri və nəticələri - Dr. Mehdi Mahmudi

Qaşınmanın səbəbləri, əlamətləri və nəticələri - Dr. Mehdi Mahmudi

Qaşınma (pruritus) dərini qaşımaq və ya ovmaq istəyi yaradan xoşagəlməz hissdir və ən çox quru dəri, allergik və kontakt reaksiyalar, ekzema, psoriaz, övrə kimi iltihabi dəri xəstəlikləri, göbələk və qotur kimi infeksiyalarla bağlıdır. Dəridə səpgi olmadan uzun sürən qaşınma isə böyrək, qaraciyər və tiroid xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı və ya bəzi dərmanlarla əlaqəli ola bilər.

Evdə dərini sərinləmək, qısa ilıq duşdan sonra nəm dəriyə ətirsiz nəmləndirici çəkmək, pambıq geyinmək və dırnaqları qısa saxlamaq qaşınmanı yüngülləşdirir. Mentol tərkibli kremlər və qısa müddətli zəif hormonlu kremlər həkim məsləhəti ilə istifadə oluna bilər; qaşınma keçmirsə, yayılırsa və ya yuxuya mane olursa, səbəbi dermatoloq araşdırmalıdır.

Qaşınma nədir və niyə yaranır?

Qaşınma (pruritus) dəridəki sinir reseptorlarının qıcıqlanması ilə yaranan və dərini qaşımaq və ya ovmaq istəyi oyadan hissdir. Uzun müddət davam edən qaşınma dərini zədələyir, yuxunu pozur və həyat keyfiyyətini aşağı salır. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

  • Quru dəri: dərinin üst qatı nəmini itirdikdə quruyur və qaşınır; soyuq hava, tez-tez isti duş və sərt sabunlar bunu artırır.
  • Allergik və kontakt reaksiyalar: kosmetika, ətir, toz, polen, heyvan tükü, metallar və yuyucu vasitələr dərini qızardıb qaşındıra bilər.
  • İltihabi dəri xəstəlikləri: ekzema, dermatit, psoriaz və övrə (ürtiker) qaşınmanın ən çox rast gəlinən səbəblərindəndir.
  • İnfeksiyalar və parazitlər: göbələk infeksiyaları (məsələn, ayaq göbələyi), qotur, bəzi bakterial və virus infeksiyaları.
  • Günəş təsiri: uzun müddət günəş altında qalmaq dərini qurudur və günəş allergiyası yarada bilər.
  • Dərmanlar və daxili xəstəliklər: DermNet böyrək və qaraciyər xəstəliklərini, dəmir çatışmazlığı anemiyasını, tiroid xəstəliklərini, şəkərli diabeti və limfomanı qaşınmanın sistem səbəbləri sırasında göstərir.

Dəridə görünən səpgi olmadan davam edən qaşınma xüsusi diqqət tələb edir: DermNet belə hallarda sistem, nevropatik və psixogen səbəblərin araşdırılmasını tövsiyə edir.

Qaşınmanı evdə necə yüngülləşdirmək olar?

  • Dərini sərinləyin: ilıq duş və ya nəm, sərin kompres qaşınmanı azaldır.
  • Duşu qısa (5–10 dəqiqə) və ilıq suyla qəbul edin, yumşaq və ətirsiz təmizləyici istifadə edin.
  • Duşdan sonra dəri hələ nəm ikən nəmləndirici çəkin; Amerika Dermatologiya Akademiyasına görə krem və məlhəmlər losyonlardan daha effektivdir.
  • Kobud parçalardan və həddindən artıq istidən qaçın, boş pambıq geyim seçin.
  • Dırnaqları qısa və təmiz saxlayın; qaşımaq istəyi çox güclü olduqda dərini dırnaqla deyil, ovucla yüngülcə ovun.
  • Otaq havası quru olduqda havanı nəmləndirici cihaz istifadə edin.

Qaşınmaya qarşı hansı krem və məlhəmlər istifadə olunur?

  • Nəmləndiricilər (emolyentlər): quru dəri ilə bağlı qaşınmada əsas müalicədir və müntəzəm istifadə edilməlidir.
  • Mentol tərkibli kremlər: sərinləmə hissi yaradaraq qaşınmanı müvəqqəti azaldır.
  • Kalamin losyonu: dərini sərinləşdirir, lakin DermNet-ə görə quru dəridə istifadə edilməməli və bir neçə gündən artıq çəkilməməlidir.
  • Yerli anestetiklər (pramoksin): həşərat sancması kimi kiçik qaşınan sahələrdə istifadə olunur.
  • Zəif kortikosteroid (hormonlu) kremlər, məsələn hidrokortizon: iltihablı qaşınmada qısa müddətə və həkim məsləhəti ilə; uzunmüddətli özbaşına istifadə dəriyə zərər verir.

Antihistamin həblər ən çox övrədə (ürtikerdə) faydalıdır; DermNet qeyd edir ki, digər qaşınma növlərində onların effektivliyi sübut olunmayıb. Yuxu gətirən antihistaminlər gecə qaşınmasında yalnız həkim təyinatı ilə istifadə oluna bilər.

Vacib: Qaşınan dəriyə efir yağları, ətirli bitki yağları, spirt, limon və digər ev vasitələri çəkməyin — onlar qıcıqlanmanı və kontakt dermatiti artıra bilər. Hormonlu mazları diaqnoz qoyulmadan uzun müddət istifadə etməyin.

Qaşınma nə vaxt həkim müayinəsi tələb edir?

  • Qaşınma bir neçə həftə ərzində keçmirsə və ya getdikcə artırsa
  • Bütün bədənə yayılırsa və ya gecə yuxuya mane olursa
  • Səpgi, qabarcıq, yara, sızıntı və ya infeksiya əlamətləri varsa
  • Dəridə səpgi olmadan qaşınma çəki itkisi, hərarət, yorğunluq və ya sarılıqla müşayiət olunursa
  • Yeni yaranan və ya dəyişən xal qaşınırsa — dəri xərçəngi istisna edilməlidir
  • Ailədə başqa adamlarda da qaşınma varsa (qotur ehtimalı)

Qaşınmanın səbəbini dəqiqləşdirin

Qaşınmanın səbəbi — quru dəri, allergiya, ekzema, göbələk, qotur və ya daxili xəstəlik — müayinə ilə müəyyən edildikdən sonra müalicə seçilir.

Bakıda fəaliyyət göstərən dermatoloq Dr. Mehdi Mahmudi ilə dəri xəstəliklərinin müalicəsi və dəri səpgiləri haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz.

Əlaqə saxlayın

Qaşınma haqqında tez-tez verilən suallar

Qaşınmaya hansı krem yaxşıdır?

Səbəbdən asılıdır. Quru dəridə əsas müalicə nəmləndiricilərdir; mentol tərkibli kremlər müvəqqəti rahatlıq verir. İltihablı qaşınmada zəif hormonlu krem qısa müddətə və həkim məsləhəti ilə istifadə oluna bilər.

Antihistamin həblər qaşınmanı keçirirmi?

Antihistaminlər ən çox övrədə (ürtikerdə) faydalıdır. DermNet-ə görə digər qaşınma növlərində effektivliyi sübut olunmayıb; yuxu gətirən formaları gecə qaşınmasında yalnız həkim təyinatı ilə istifadə olunur.

Qaşınan yerə hidrokortizon çəkmək olarmı?

Zəif hormonlu krem iltihablı qaşınmada qısa müddətə istifadə oluna bilər, lakin uzun müddət və diaqnoz qoyulmadan çəkmək dərini incəldir və göbələk kimi infeksiyaları gizlədə bilər. Həkimlə məsləhətləşin.

Səpgisiz qaşınma nəyin əlaməti ola bilər?

Quru dəri ən çox rast gəlinən səbəbdir, lakin uzun sürən səpgisiz qaşınma böyrək, qaraciyər, tiroid xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı, şəkərli diabet və ya bəzi dərmanlarla bağlı ola bilər. Belə halda həkim müayinəsi və analizlər lazımdır.

Elmi mənbələr

  1. DermNet. Itch (pruritus).
  2. American Academy of Dermatology. 10 reasons your skin itches uncontrollably and how to get relief.
  3. American Academy of Dermatology. Dermatologists' top tips for relieving dry skin.

Tibbi qeyd: Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə planı dermatoloq müayinəsindən sonra fərdi olaraq müəyyən edilir.

Müəllif: Dr. Mehdi Mahmudi, dermatoloq-kosmetoloq

Ünvan: Nazim Hikmət 66, Yasamal, Bakı, Salutem Dermatoloji Klinika

Əlaqə: +994 50 519 42 19

AI köməkçiləri Süni intellektlə xülasə edin Məqalənin qısa xülasəsini seçdiyiniz AI köməkçisində açın.

AI cavabları məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.

Bu problemlə bağlı həkimə müraciət etmək istəyirsiniz?
Dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün müayinə lazımdır. WhatsApp-da yazın və ya zəng edin — sizə uyğun vaxt təyin olunur.

Şərhlər (0)

Hələ şərh yoxdur. İlk siz yazın!

Şərh yaz

Şərhlər moderasiyadan keçdikdən sonra yayımlanır. Email gizli saxlanılır.