Rosacea (Qızılgül Xəstəliyi) səbəbləri nədir?

Rosacea (qızılgül xəstəliyi) üz nahiyəsində xroniki qızartı, damar genişlənməsi və bəzən iltihabi səpgilərlə müşahidə olunan dermatoloji patologiyadır. Xəstəliyin etiologiyası tam aydınlaşdırılmasa da, müasir dermatologiyada onun multifaktorial mexanizmlərlə inkişaf etdiyi qəbul olunur. Yəni tək bir səbəb yoxdur — bir neçə daxili və xarici faktor birlikdə təsir göstərir.

1. Neyrovaskulyar disfunksiya

Rosaceanın əsas mexanizmlərindən biri damar sisteminin həddindən artıq reaktivliyidir. Üz nahiyəsində yerləşən kapilyarlar müxtəlif stimullara qarşı normadan daha tez genişlənir.

Bu proses nəticəsində:

• Davamlı qızartı (persisten erytema) yaranır
• İstilik hissi və yanma müşahidə olunur
• Zamanla damarlar daha görünən hala gəlir
  
  2. İmmun sistemin hiperreaktivliyi

Rosacealı dəridə immun cavabın artdığı müşahidə olunur. Xüsusilə iltihabi mediatorların və antimikrob peptidlərin (məsələn, katelisidin) aktivliyi yüksəlir.

Bu isə:

Dəridə xroniki iltihab yaradır
Səpgilərin əmələ gəlməsinə səbəb olur
Dərinin həssaslığını artırır
3. Dəri baryerinin zəifləməsi

Epidermal baryerin pozulması rosaceanın həm yaranmasında, həm də davam etməsində mühüm rol oynayır.

Bunun nəticəsində:

Transepidermal su itkisi (TEWL) artır
Dəri quruyur və həssaslaşır
Xarici faktorların təsiri güclənir
4. Mikroorqanizmlərin rolu

Bəzi tədqiqatlarda Demodex gənələrinin sayının rosacealı dəridə artdığı göstərilir. Bu mikroorqanizmlər iltihabi reaksiyanı stimullaşdıra bilər.

Eyni zamanda:

Dərinin mikrobiomu dəyişir
İmmun sistem daha aktiv reaksiya verir
5. Genetik meyillilik

Rosacea ailəvi keçid göstərə bilər. Xüsusilə açıq dəri tipinə malik şəxslərdə və damar reaktivliyi yüksək olan insanlarda risk daha çoxdur.

Bu faktor:

Xəstəliyin başlanma ehtimalını artırır
Triggerlərə qarşı həssaslığı yüksəldir
6. Ekzogen (xarici) trigger faktorlar

Rosacea çox vaxt müəyyən faktorların təsiri ilə kəskinləşir. Bu faktorlar xəstəliyin birbaşa səbəbi deyil, lakin simptomları aktivləşdirir.

Ən çox rast gəlinən triggerlər:

Günəş şüaları (UV radiasiya)
İsti və ya çox soyuq hava
Stress və emosional gərginlik
Acı və isti qidalar
Alkoqol və kofein
Aqressiv kosmetik vasitələr
7. Hormonal və həyat tərzi faktorları

Bəzi hallarda hormonal dəyişikliklər və ümumi həyat tərzi də rosaceanın gedişinə təsir edə bilər.

Xüsusilə:

Stress hormonlarının artması
Yuxu rejiminin pozulması
Qidalanma vərdişləri

bu xəstəliyin alovlanma tezliyini artıra bilər.

Rosacea niyə fərqli insanlarda fərqli keçir?

Rosacea klinik olaraq heterogendir. Yəni hər pasiyentdə eyni formada müşahidə olunmur. Bəzi şəxslərdə yalnız qızartı, digərlərində isə iltihabi səpgilər və ya damar genişlənməsi ön planda olur.

Bu fərqlilik:

Səbəblərin kombinasiyasından
Dərinin fərdi xüsusiyyətlərindən
Triggerlərə reaksiyadan

asılıdır.