Ziyil nədir və nədən yaranır?

Bu məqalə Dermatoloq Mehdi Mahmudi tərəfindən yazılıb.

Ziyil nədir və nədən yaranır?
Klinik praktikada ən çox qarşılaşdığım suallardan biri budur: “Doktor, bu ziyil nədir və niyə məndə yarandı?” Çox vaxt pasiyentlər bunu adi dəri çıxıntısı kimi qəbul edir, bəzən isə qorxurlar ki, ciddi bir xəstəlikdir. Təcrübəmə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, ziyil əksər hallarda xoşxassəli olsa da, onun yaranma mexanizmini başa düşmək vacibdir.

Ziyil nədir?

Ziyil (ziğil, siğil kimi də yazılır) virus mənşəli dəri törəməsidir. Tibbi dildə buna verruka deyirik. Mənim müşahidələrimə görə, insanlar çox vaxt ziyili “dərinin artıq ət çıxması” kimi düşünür. Əslində isə bu, dərinin üst qatının – epidermisin – virus təsiri ilə sürətlə çoxalması nəticəsində əmələ gəlir.

Ziyil:

• sərt və ya kobud səthli ola bilər
• dəri rəngində və ya bir qədər tünd görünə bilər
• bəzən xırda qara nöqtələr göstərə bilər (bunlar trombozlaşmış kapilyarlardır)

Pasiyentlər xüsusilə əl və ayaqda çıxan ziyilləri daha çox hiss edir, çünki həm görünür, həm də mexaniki narahatlıq yaradır.

Ziyil nədən yaranır?

Ziyilin əsas səbəbi insan papilloma virusudur (HPV). Öz praktik təcrübəmdə görürəm ki, bu virus çox yayılmışdır, amma hər insanda ziyil əmələ gətirmir. HPV dərinin mikroskopik zədələnmiş sahələrindən daxil olur və epidermis hüceyrələrini yoluxdurur.

Virus hüceyrəyə daxil olduqdan sonra:

• hüceyrə bölünməsini sürətləndirir
• lokal hiperplaziya yaradır
• nəticədə səthdə qabarmış törəmə formalaşır

Sadə dillə desək, virus hüceyrələrə “tez-tez bölün” siqnalı verir. Hüceyrələr də həddindən artıq çoxalır və biz bunu ziyil kimi görürük.

HPV necə yoluxur?

Pasiyentlərim çox vaxt soruşur: “Doktor, mən bunu haradan tutdum?” Əslində HPV çox asan ötürülə bilir.

Yoluxma yolları:

• birbaşa dəri təması
• ortaq istifadə olunan dəsmal və əşyalar
• hovuz və sauna kimi rütubətli mühitlər
• təraş zamanı yaranan mikrotravmalar

Təcrübəmdə xüsusilə uşaqlarda hovuz mövsümündən sonra ayaqaltı ziyillərin artdığını müşahidə etmişəm. Bu, virusun rütubətli mühitdə daha rahat ötürülməsi ilə bağlıdır.

Niyə hamıda ziyil yaranmır?

Eyni ailədə bir nəfərdə ziyil olur, digərində olmur. Bunun əsas səbəbi immun sistemdir. Klinik müşahidələr göstərir ki, immun sistemi güclü olan şəxslərdə virus aktivləşmir.

• stress və yuxusuzluq
• xroniki xəstəliklər
• immuniteti zəiflədən dərmanlar
• dəri travmaları

Sadə desək, virus var, amma orqanizm onu nəzarətdə saxlaya bilirsə, ziyil əmələ gəlmir.

Əldə və barmaqda ziyil

Əldə ziyil ən çox rast gəldiyim formadır. Xüsusilə dırnaq kənarında yaranan ziyillər tez yayılma meyli göstərir. Barmaqda ziyil çox vaxt dırnaq yemə vərdişi olan şəxslərdə görülür.

Klinik olaraq:

• sərt teksturalı olur
• səthi kobud görünür
• mexaniki travmaya məruz qalır

Pasiyentlər çox vaxt bunu mazolla qarışdırır, amma fərqli strukturdadır.

Ayaqda ziyil

Ayaqaltı ziyillər təzyiqə görə içəriyə doğru böyüyür. Mən bunu pasiyentlərə belə izah edirəm: “Ayaq ziyili yuxarı yox, aşağı doğru basılır.” Buna görə yeriyərkən ağrı verə bilər.

Ayaqaltı ziyilin xüsusiyyətləri:

• daban nahiyəsində olur
• sıxıldıqda ağrılıdır
• səthində xırda qara nöqtələr görünə bilər

Bəzən mazol ilə səhv salınır, amma etimologiyası fərqlidir.

Genital bölgədə ziyil

Genital bölgədə yaranan ziyillər kondiloma adlanır və HPV-nin fərqli tipləri ilə əlaqəlidir. Praktikamda bu hallarda daha diqqətli yanaşıram, çünki bəzi virus tipləri yüksək riskli ola bilər.

Genital ziyillər:

• yumşaq teksturalıdır
• çoxsaylı ola bilər
• cinsi təmasla ötürülür

Belə hallarda mütləq müayinə və düzgün diaqnoz vacibdir.

Ziyil təhlükəlidirmi?

Adi dəri ziyilləri əksər hallarda təhlükəli deyil. Amma sürətlə böyüyən, qanayan və ya rəngi dəyişən törəmələr mütləq qiymətləndirilməlidir. Təcrübəmdə bəzi hallarda ziyilə bənzəyən, amma fərqli patologiya olan törəmələrə də rast gəlmişəm.

Ziyil öz-özünə keçə bilərmi?

Bəzi hallarda, xüsusilə uşaqlarda, ziyil immun cavab nəticəsində geriləyə bilər. Lakin bu proses aylarla davam edə bilər. Hər ziyilin spontan keçəcəyini gözləmək düzgün deyil.

Ziyil nədir sualının cavabı – virus mənşəli dəri törəməsi. Ziyil nədən yaranır sualının cavabı isə – HPV virusunun dəriyə daxil olub hüceyrə çoxalmasını artırmasıdır. Amma praktikada gördüyüm kimi, hər şey yalnız virusla bitmir; immun sistem, dəri vəziyyəti və ətraf mühit faktorları da rol oynayır.

Ziyil əksər hallarda xoşxassəlidir, lakin düzgün qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə genital bölgədə və ya sürətlə dəyişən hallarda həkim müayinəsi vacibdir.