Sızanaq müalicəsi - Doktor Mehdi Mahmudi

Sızanaq müalicəsi ilə bağlı hər gün eyni cümləni eşidirəm:

“Doktor, evdə hər şeyi yoxladım, əksinə iz qaldı.
Evdə nə etdiniz? Çörəkotu yağı, kükürdlü sabun və qatıq + bal maskası və.s”

Açığını deyim, tibbi analiz olmadan edilən hər müalicə mənfi nəticələr doğura bilər.

“Sızanaq müalicəsi “türkə-çarə edim, sabaha sızanaq yox olsun” tipli müalicə deyil. Bunun həkim tərəfindən məsləhət olunacağını başa düşməli, qiymətləndirməli və səbrlə aparılmalı olan tibbi müalicə olduğunu dərk etməliyik. Mənim üçün əsas məsələ sızanağı silmək yox, onu müalicə etmək və iz qoymasının qarşısını almaqdır.” – Dr. Mehdi Mahmudi

Sızanaq – tibbi adı ilə akne – tük follikulunun və piy vəzilərinin iltihabi xəstəliyidir. Amma praktikada hər sızanaq eyni deyil. Müalicə də buna görə dəyişir. Həmçinin akne müalicəsi adlı məqaləmizə də nəzər yetirə bilərsiniz.

Sızanaq müalicəsi niyə fərdi olmalıdır?

• Klinik praktikada ilk etdiyim şey sızanağın tipini müəyyən etməkdir. Çünki:
  Komedonal sızanaq
• İltihablı papul-pustulyar sızanaq
• Dərin nodul-kistik sızanaq eyni müalicə ilə keçmir.

Bəzən pasiyentlər sosial mediada gördükləri məhsulları özləri istifadə edir və vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Sızanaq müalicəsi düzgün planlanmayanda:

• dəri həddindən artıq quruyur
• baryer pozulur
• iltihab artır
• çapıq riski yüksəlir

Yəni məqsəd dərini “yandırmaq” deyil, balansı qorumaqdır.

Yüngül sızanaq müalicəsi

Sızanaqda əsas problem məsamə tıxanmasıdır. Qara nöqtələr və ağ nöqtələr üstünlük təşkil edir.
Bu mərhələdə sızanaq müalicəsi üçün əsas kliniki müalicə:

Retinoidlər

Retinoidlər hüceyrə dövranını normallaşdırır. Mən bunu pasiyentlərə belə izah edirəm:
“Dərinin içində yığılmış materialı sistemli şəkildə təmizləyir.”
Başlanğıcda:

• yüngül quruluq
• qabıqlanma
• qızartı ola bilər. Bu, dərinin adaptasiya mərhələsidir.

Salisilik turşu

Məsamə daxilinə işləyir və ölü hüceyrələri həll edir. Yağlı dəridə xüsusilə faydalıdır.

Benzoyl peroksid

Bakterial yükü azaldır. Lakin düzgün faiz və düzgün tətbiq vacibdir.
Yüngül sızanaq müalicəsində nəticə üçün minimum 6–8 həftə lazımdır. 2 həftədə möcüzə gözləmək real deyil.

Orta dərəcəli sızanaq müalicəsi

Papul və pustulalar artdıqda artıq iltihab ön plana keçir. Bu mərhələdə yalnız məsamə açmaq kifayət etmir.
Sızanaq müalicəsi belə hallarda:

1. Retinoid + benzoyl peroksid
2. Qısa müddətli topikal antibiotik
3. Düzgün nəmləndirici dəstəyi şəklində planlanır.

Burada ən çox edilən səhv antibiotiki aylarla istifadə etməkdir. Mən antibiotikləri müvəqqəti körpü kimi istifadə edirəm, əsas müalicə deyil.

Dərin və ağrılı sızanaq müalicəsi

Nodul və kistik sızanaqlar gördükdə mənim üçün əsas məqsəd iz riskini azaltmaqdır. Çünki bu tip sızanaqlar:
dərinin dərin qatlarına ziyan verir
sağaldıqdan sonra çuxur buraxa bilər.
Belə hallarda sızanaq müalicəsi daha ciddi planlanır:

1. Oral antibiotiklər
2. Hormonal müalicə (uyğun hallarda)
3. Sistemik retinoid terapiyası

Bu müalicələr özbaşına istifadə edilə bilməz. Laborator nəzarət və klinik izləmə vacibdir.

Hormonal sızanaq müalicəsi – xüsusilə qadınlarda
Çənə və alt üz nahiyəsində təkrarlayan sızanaqlar çox vaxt hormonal xarakter daşıyır. Menstruasiya öncəsi artım tipik əlamətdir.
Bu hallarda sızanaq müalicəsi yalnız kremlə mümkün olmur. Bəzən hormonal balansın qiymətləndirilməsi lazımdır.
Praktikamda tez-tez görürəm ki, illərlə krem dəyişdirən pasiyent əslində hormonal səbəbi nəzərə almayıb.

Sızanaq müalicəsində gündəlik dəri baxımı
Müalicə yalnız dərman deyil. Gündəlik qaydalar nəticəni ciddi dəyişir.
Sızanaq müalicəsi zamanı:
Dəri gündə 2 dəfə yumşaq təmizlənməlidir
Qeyri-komedogen məhsullar seçilməlidir
Günəş qoruyucu istifadə edilməlidir
Aşırı pilinqdən uzaq durulmalıdır
Dərini çox yumaq və spirtlə silmək sızanağı artırır. Bunu pasiyentlərimə tez-tez deyirəm: “Dərini cəzalandırmaq lazım deyil.”

Sızanağı sıxmaq – niyə ciddi problemdir?
Sızanaq müalicəsində ən böyük düşmən mexaniki travmadır.
Sızanda:
bakteriya dərinin içinə yayılır
iltihab artır
toxuma zədələnir
çapıq riski yüksəlir
Sonradan həmin çapığı müalicə etmək daha çətin olur. Profilaktika hər zaman müalicədən asandır.

Sızanaq müalicəsi nə qədər davam edir?
Real cavab budur: qısa deyil.
Minimum:
3 ay aktiv müalicə
sonra saxlayıcı terapiya
Retinoid başlanğıcında 2–3 həftə “pisləşmə” mərhələsi ola bilər. Bu, purging effekti adlanır və müvəqqətidir.
Müalicəni erkən dayandırmaq nəticəni yarımçıq qoyur.

Sızanaq müalicəsində qidalanma və həyat tərzi
Elmi ədəbiyyatda yüksək glisemik indeksli qidaların akne ilə əlaqəsi göstərilir. Praktikamda da şəkərli və emal olunmuş qidaların artdığı dövrlərdə sızanağın kəskinləşdiyini görürəm.
Stress də mühüm faktordur. Kortizol artdıqda sebum istehsalı artır.
Yəni sızanaq müalicəsi yalnız krem deyil, ümumi yanaşmadır.

Sızanaq izlərinin qarşısının alınması
Ən vacib məsələ budur. Çapıq formalaşdıqdan sonra müalicə daha çətindir.
Dərin sızanaqlar vaxtında nəzarət olunmazsa:
atrofik çapıqlar
hiperpigmentasiya
tekstura pozuntusu
yarana bilər.
Erkən və düzgün sızanaq müalicəsi iz riskini minimuma endirir.

Nə vaxt mütləq dermatoloqa müraciət etməlisiniz?
Ağrılı və dərin sızanaqlar varsa
3 ay müalicəyə cavab yoxdursa
Çapıq yaranmağa başlayıbsa
Sızanaq sürətlə yayılırsa
25 yaşdan sonra qəfil başlayıbsa
Bu hallarda gecikmək düzgün deyil.

Ən çox verilən suallar
Sızanaq tamamilə keçə bilərmi?
Bəzi hallarda bəli. Amma çox vaxt nəzarətdə saxlanılır.
Ən yaxşı sızanaq dərmanı hansıdır?
Universal “ən yaxşı” yoxdur. Dərinin tipinə görə dəyişir.
Ev üsulları kömək edirmi?
Yüngül hallarda dəstək ola bilər, amma əsas müalicəni əvəz etmir.

Nəticə
Sızanaq müalicəsi sistemli, mərhələli və fərdi yanaşma tələb edir. Tələsmək, qarışıq məhsul istifadə etmək və sosial media “reseptləri” ilə hərəkət etmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Ən doğru yol:
düzgün diaqnoz
uyğun plan
səbr
davamlı nəzarət
Dəri sağalır, amma vaxt istəyir. Əsas odur ki, prosesi düzgün idarə edək.