Kürəkdə sızanaqlar - BUNLARI BİLMƏLİSİNİZ!

Kürəkdə sızanaqlar pasiyentlərin çox vaxt gec fərq etdiyi, amma gündəlik həyatda ciddi narahatlıq yaradan dəri problemlərindən biridir. Üzdə sızanaq çıxanda insan tez reaksiya verir, amma kürək nahiyəsi görünmədiyi üçün problem bəzən aylarla davam edir. Mən praktikada tez-tez görürəm ki, pasiyent yalnız ağrı, qaşınma, paltara ilişmə və ya iz qalması başlayanda müraciət edir. Halbuki kürəkdə sızanaqlar da üz sızanaqları kimi eyni dermatoloji prosesin bir hissəsi ola bilər. Tibbi dildə bu vəziyyət çox vaxt truncal acne, yəni bədən aknesi kimi qiymətləndirilir. Acne vulgaris yalnız üzdə yox, boyun, sinə və kürəkdə də müşahidə oluna bilər.

Kürəkdə sızanaqlar niyə yaranır?

Kürəkdə sızanaqlar əsasən tük follikullarının və piy vəzilərinin tıxanması nəticəsində yaranır. Kürək nahiyəsində piy vəziləri aktivdir, dəri qalındır və məsamələr daha asan tutulur. Sebum, ölü dəri hüceyrələri və keratin follikul daxilində yığıldıqda komedonlar əmələ gəlir. Daha sonra həmin sahədə bakterial aktivlik və iltihabi reaksiya inkişaf edə bilər. Bu proses nəticəsində qara nöqtə, ağ nöqtə, qızarmış papula, irinli pustula və daha dərin ağrılı düyünlər yarana bilər. DermNet acne vulgaris-i iltihablı və iltihabsız lezyonların qarışıq səpkisi kimi təsvir edir və kürək nahiyəsinin də aknenin tipik lokalizasiyalarından biri olduğunu qeyd edir.

Mən pasiyentlərə bunu sadə dildə belə izah edirəm: kürək dərisi “qalın və yağlı zona” olduğu üçün burada sızanaq daha inadkar ola bilər. Üzdə istifadə olunan bəzi məhsullar kürəkdə eyni sürətlə təsir göstərməyə bilər. Çünki dərinin qalınlığı, tər, sürtünmə və geyim faktoru prosesi uzadır. Ona görə də kürəkdə sızanaqlar ayrı diqqət tələb edir.

Kürəkdə sızanaqları artıran əsas faktorlar

Kürəkdə sızanaqların yaranmasında yalnız yağlı dəri rol oynamır. Gündəlik həyat tərzi də çox təsir edir. İdmandan sonra duş almamaq, tərli paltarla qalmaq, dar və sintetik geyimlər, çanta qayışı və idman forması kimi sürtünmə yaradan faktorlar səpkiləri artıra bilər. Bəzi pasiyentlərdə saç üçün istifadə edilən yağlı məhsullar və bədən losyonları da məsamələri bağlayır. NICE akne zamanı komedogen və yağ əsaslı məhsullardan uzaq durmağı, akneyə meyilli dərini gündə iki dəfə uyğun təmizləyici ilə yumağı tövsiyə edir.

Burada vacib bir məsələ var: kürəkdə hər səpki sızanaq deyil. Bəzən follikulit, göbələk mənşəli səpkilər, kontakt dermatit və ya dərmana bağlı səpkilər sızanağa oxşaya bilər. Ona görə “kürəyimdə sızanaq var” deyib təsadüfi maz istifadə etmək düzgün deyil. Müalicə yalnız səbəb düzgün müəyyən ediləndə effekt verir.

Kürəkdə sızanaqlar necə görünür?

Kürəkdə sızanaqlar müxtəlif formada ola bilər. Yüngül hallarda əsasən qara nöqtələr və ağ nöqtələr görülür. Orta dərəcədə qızarmış, ağrılı papullar və irinli pustullar üstünlük təşkil edir. Daha ağır hallarda isə dərinin altında sərt, ağrılı düyünlər və kistik lezyonlar əmələ gəlir. Dərin lezyonlar uzun müddət qalır və sonradan ləkə və ya çapıq yarada bilər. DermNet acne lezyonlarının komedon, papul, pustul, nodul və pseudokist formasında ola biləcəyini, həmçinin postinflamatuar ləkə və çapıqla nəticələnə biləcəyini qeyd edir.

Mənim üçün klinik qiymətləndirmədə əsas suallar bunlardır: səpkilər ağrılıdırmı, irinlidir mi, eyni nahiyədə təkrarlanırmı, iz qoyurmu və pasiyent əvvəl hansı məhsulları istifadə edib? Bu suallar müalicə planını dəyişir. Çünki yalnız qara nöqtəsi olan pasiyentlə dərin kistik sızanaqları olan pasiyent eyni müalicəni almamalıdır.

Kürəkdə sızanaqlar iz buraxa bilərmi?

Bəli, kürəkdə sızanaqlar iz buraxa bilər. Hətta bəzi insanlarda kürək və çiyin nahiyəsində çapıq riski daha yüksək olur. Xüsusilə dərin, ağrılı və gec sağalan sızanaqlar toxumanı zədələdikdə atrofik çapıq, qalınlaşmış çapıq və ya keloidə meylli izlər yarana bilər. DermNet qeyd edir ki, akne sonrası çapıqlar, o cümlədən keloid tipli çapıqlar yarana bilər və keloid çapıqları xüsusilə sinə və üst kürək nahiyəsində daha çox rast gəlinir.

Pasiyentlər çox vaxt yalnız səpki keçəndən sonra izlərlə bağlı narahat olur. Amma həkim kimi mənim məqsədim iz yaranmadan prosesi dayandırmaqdır. Kürəkdə sızanaqlar gecikdirildikdə müalicə daha uzun çəkir. Çapıq yarandıqdan sonra isə əlavə lazer, pilinq, mikroiynələmə və ya digər prosedurlar lazım ola bilər. Ona görə erkən müdaxilə daha ağıllı yoldur.

Kürəkdə sızanaqların müalicəsi necə aparılır?

Kürəkdə sızanaqların müalicəsi səpkilərin ağırlıq dərəcəsinə görə seçilir. Yüngül hallarda bədən üçün uyğun təmizləyicilər, benzoyl peroksid tərkibli yuyucu vasitələr, salisilik turşu və bəzi retinoidlər istifadə oluna bilər. American Academy of Dermatology kürək aknesində benzoyl peroksid köpüklü yuyucuların istifadə oluna biləcəyini, adapalene 0.1% gelin isə məsamələri açmağa kömək etdiyini və benzoyl peroksidlə birlikdə nəticəni yaxşılaşdıra biləcəyini bildirir.

Orta və ağır hallarda yalnız duş geli və ya aptek məhsulu kifayət etmir. Belə vəziyyətlərdə dermatoloq topikal kombinasiya müalicələri, oral antibiotiklər, hormonal səbəb varsa uyğun yanaşma və ağır nodulo-kistik hallarda sistemik retinoid terapiyası haqqında qərar verə bilər. NICE akne müalicəsində ağırlıq dərəcəsinə görə topikal kombinasiyalar, oral antibiotik tərkibli rejimlər və bəzi hallarda dermatoloqa yönləndirmə tövsiyələrini ayrıca göstərir.

Burada əsas prinsip budur: kürəkdə sızanaqlar üçün sızanaq müalicəsi üzə çəkilən kremi kortəbii şəkildə kürəyə sürmək deyil. Dəri sahəsi böyükdür, məhsulun tətbiqi çətindir və yan təsir riski fərqli ola bilər. Ona görə plan fərdi qurulmalıdır.

Benzoyl peroksid və retinoidlər nə zaman faydalıdır?

Benzoyl peroksid bakterial yükü azaltmaqda faydalı ola bilər və antibiotik rezistentliyi yaratmaması baxımından akne müalicəsində önəmli maddələrdən biridir. Retinoidlər isə follikul daxilində hüceyrə dövranını tənzimləyir və komedon yaranmasını azaldır. AAD akne müalicəsində benzoyl peroksid, antibiotik və retinoidlərin kombinasiyalarının fərqli səbəblərə təsir etdiyini, effektivliyi artırdığını və bəzi yan təsirləri azaltmağa kömək edə biləcəyini qeyd edir.

Amma pasiyentlər bunu bilməlidir: daha çox sürtmək daha tez sağaltmır. Əksinə, dərini qıcıqlandıra, quruda və müalicəni yarımçıq dayandırmağa səbəb ola bilər. AAD də dərmanı həkimin tövsiyəsindən artıq istifadə etməyin akneni daha tez təmizləməyəcəyini bildirir.

Evdə nə etmək olar, nə etmək olmaz?

Kürəkdə sızanaqlar zamanı evdə ediləcək ən düzgün addım dərini aqressiv qurutmamaqdır. Tərdən sonra duş almaq, dar sintetik geyimləri azaltmaq, idmandan sonra paltarı dəyişmək, ağır yağlı bədən məhsullarından uzaq durmaq faydalıdır. Dərini sərt kisə ilə sürtmək, spirtli məhlullarla yandırmaq, sızanaqları sıxmaq və “tez qurutsun” deyə turşuları qarışdırmaq olmaz. NICE akne lezyonlarını davamlı sıxmaq və cızmağın çapıq riskini artıra biləcəyini bildirir.

Mən pasiyentlərə bunu qısa deyirəm: kürəkdə sızanağı “qopartmaq” yox, müalicə etmək lazımdır. Dəriyə zor tətbiq etdikcə iltihab artır. Düzgün müalicə, düzgün tezlik və davamlılıq lazımdır.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Əgər kürəkdə sızanaqlar ağrılıdırsa, irinlidirsə, sürətlə yayılırsa, iz qoyursa və ya 6–8 həftəlik düzgün baxıma baxmayaraq azalmasa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Nodul-kistik akne, çapıq, davamlı ləkə və diaqnostik şübhə olduqda mütəxəssis qiymətləndirməsi daha vacibdir. NICE nodulo-kistik akne, diaqnostik qeyri-müəyyənlik, çapıq və davamlı piqment dəyişiklikləri kimi hallarda dermatoloq yönləndirməsini tövsiyə edir.