Üzdəki sızanaqlar necə təmizlənir?

Üzdəki sızanaqlar bizim insanlarımızın ən çox narahat olduğu dəri problemlərindən biridir. Gənc də əziyyət çəkir, böyük də. Bəzən toy, nişan, iş görüşü, məktəb, universitet qabağı bir sızanaq insanın bütün ovqatını dəyişir.

Mən pasiyentlərə həmişə bunu deyirəm: üz dərisi düşmən deyil, onu cəzalandırmaq lazım deyil. Dərini yandırmaq, spirtlə silmək, gündə 5 dəfə yumaq, hər gördüyün kremi sürtmək müalicə deyil. Üzdəki sızanaqların təmizlənməsi üçün əsas yol səbəbi tapmaq, dərinin baryerini qorumaq və düzgün müalicə planı qurmaqdır.

Üzdəki sızanaq tibbi baxımdan akne vulgaris prosesinin bir hissəsidir. Burada tük follikulu və piy vəzisi iştirak edir. Məsamə sebum və ölü hüceyrələrlə tıxanır. Daha sonra bakterial aktivlik və iltihab artır. Ona görə də sızanaq yalnız “çirk” deyil. Ona görə də üzü çox yumaqla bu problem həll olunmur.

Üzdəki sızanaqlar niyə yaranır?

Üzdəki sızanaqların əsas səbəbi məsamələrin tıxanmasıdır. Dəridə piy vəziləri sebum adlı yağlı maddə ifraz edir. Bu maddə normalda dərini qoruyur. Amma sebum çoxaldıqda və ölü hüceyrələr məsamənin ağzında yığıldıqda tıxanma yaranır. Bu tıxanma əvvəlcə qara nöqtə və ağ nöqtə kimi görünə bilər. Sonra iltihab qoşulanda qızarmış, ağrılı və irinli sızanaqlar əmələ gəlir.

Üz nahiyəsində bu proses daha tez görünür. Çünki alın, burun, çənə və yanaq sahələrində piy vəziləri aktivdir. Hormonal dəyişikliklər, stress, yanlış kosmetik məhsullar, ağır tonal kremlər, makyajı düzgün təmizləməmək və dərini çox qurutmaq sızanaqları artıra bilər. Bəzi pasiyentlərdə isə səbəb hormonal fonla bağlı olur. Xüsusilə çənə və alt üz nahiyəsində təkrarlayan sızanaqlarda bunu nəzərə almaq lazımdır.

Üzdəki sızanaqları təmizləmək

İlk addım dərini sakitləşdirməkdir. Çox insan sızanağı görəndə dərhal güclü məhsullara keçir. Bu səhvdir. Dəri iltihablıdırsa, ona aqressiv davranmaq yanğına benzin tökmək kimidir. Yumşaq təmizləyici ilə gündə iki dəfə yumaq kifayətdir. Dərini sərt sabunla, spirtlə və ya skrabla yumaq lazım deyil.

Dünya üzrə qəbul olunmuş akne yanaşmalarında da məqsəd dərini qıcıqlandırmadan müalicə etməkdir. NICE tövsiyələrində benzoyl peroksid və retinoid kimi topikal müalicələrdə qıcıqlanmanı azaltmaq üçün başlanğıcda gün aşırı və ya qısa müddətli tətbiqin seçilə biləcəyi qeyd olunur. Bu, praktikada çox vacibdir: dəri adaptasiya etməlidir, yoxsa pasiyent müalicəni yarımçıq saxlayır.

Hansı aktiv maddələr faydalıdır?

Üzdəki sızanaqların təmizlənməsində elmi əsaslı aktiv maddələr var. Ən çox istifadə olunanlar benzoyl peroksid, retinoidlər, salisilik turşu və azelaik turşudur. Benzoyl peroksid bakterial yükü azaldır və iltihablı sızanaqlarda faydalı ola bilər. Retinoidlər məsamə tıxanmasını azaldır və yeni komedonların yaranmasının qarşısını alır. Salisilik turşu yağlı dərilərdə məsamə daxilinə işləyərək sebum və ölü hüceyrə yığılmasını azaltmağa kömək edir.

Dermatoloq Mehdi Mahmudi akne müalicəsində benzoyl peroksid, topikal retinoidlər və bəzi kombinə müalicələrin effektivliyini qeyd edir. Burada əsas məsələ maddənin adı yox, onun düzgün seçilməsi və düzgün istifadə edilməsidir. Hər dəriyə eyni aktiv maddə uyğun gəlmir. Həssas dəridə az dozadan başlamaq, yağlı və qalın dəridə isə daha fərqli plan qurmaq lazım ola bilər.

Üzdəki sızanaqları sıxmaq olarmı?

Xeyr, sıxmaq olmaz. Bu cümləni sərt yazıram, çünki ən çox iz buraxan səhv budur. Pasiyent düşünür ki, “sıxdım, təmizləndi”. Əslində isə çox vaxt bakteriya və iltihab dərinin daha dərin qatlarına itələnir. Nəticədə həmin sızanaq daha da şişir, daha gec sağalır və iz qoyur.

Üzdə sızanaq sıxmaq xüsusilə risklidir. Çünki üz dərisi görünən nahiyədir və qalan ləkə insanı uzun müddət narahat edə bilər. Qırmızı ləkələr həftələrlə, qəhvəyi ləkələr aylarla qala bilər. Dərin sızanaqlarda isə çapıq qalma ehtimalı var. Ona görə mənim həkim məsləhətim sadədir: sızanağı sıxmayın, səbəbi müalicə edin.

Üz təmizliyi necə olmalıdır?

Üz gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici ilə yuyulmalıdır. Səhər və axşam kifayətdir. İdmandan və güclü tərləmədən sonra da dəri təmizlənə bilər. Amma hər saat üz yumaq düzgün deyil. Bu, dərinin qoruyucu baryerini pozur və qıcıqlanmanı artırır.

Makiyaj istifadə edənlər gecə mütləq dərini təmizləməlidir. Ağır tonal krem, yağlı kosmetika və komedogen məhsullar məsamələri bağlaya bilər. Məhsul seçərkən “non-komedogen” ifadəsinə baxmaq faydalıdır. Üz dəsmalı təmiz olmalı, yastıq üzü tez-tez dəyişdirilməlidir. Telefon ekranı və əllə üzə çox toxunmaq da səpkiləri artıra bilər.

Nəmləndirici istifadə etmək lazımdırmı?

Bəli, lazımdır. Çox insan düşünür ki, yağlı və sızanaqlı dəriyə nəmləndirici olmaz. Bu yanlış fikirdir. Sızanaqlı dəridə də baryer qorunmalıdır. Əgər dərini çox qurutsaq, qızartı, yanma və qabıqlanma başlayır. Pasiyent narahat olur və müalicəni dayandırır.

Nəmləndirici yüngül, yağsız və non-komedogen olmalıdır. Aktiv maddələrdən istifadə edən pasiyentlərdə nəmləndirici daha da vacibdir. Retinoid və benzoyl peroksid başlanğıcında qıcıqlanma ola bilər. Düzgün nəmləndirmə bu mərhələni daha rahat keçməyə kömək edir.

Günəş qoruyucu niyə vacibdir?

Üzdəki sızanaqlar keçəndən sonra ləkə qala bilər. Günəş bu ləkələri daha da tündləşdirir. Ona görə SPF istifadəsi yalnız yay ayları üçün deyil. Xüsusilə sızanaqdan sonra qırmızı və qəhvəyi ləkəyə meyilli dərilərdə günəş qoruyucu müalicənin vacib hissəsidir.

Günəş qoruyucu da düzgün seçilməlidir. Ağır, yağlı, məsamə bağlayan SPF məhsulları bəzi insanlarda səpkini artıra bilər. Ona görə sızanağa meyilli dərilər üçün yüngül və non-komedogen formulalar seçilməlidir. Dəriyə uyğun SPF həm ləkə riskini azaldır, həm də müalicə zamanı dərini qoruyur.

Üzdəki sızanaqlar neçə həftəyə təmizlənir?

Real danışmaq lazımdır. Üzdəki sızanaqlar 2 günə tam təmizlənmir. Yüngül sızanaqlar bir neçə günə sakitləşə bilər, amma ümumi akne müalicəsi daha uzun prosesdir. AAD-nin 2024 akne təlimatında benzoyl peroksid, topikal retinoidlər və bəzi sistemik müalicələr üçün güclü tövsiyələr yer alır; ağır, çapıq riski olan və standart müalicəyə cavab verməyən hallarda daha ciddi dermatoloji yanaşmalar lazım ola bilər. Yəni səbr və düzgün plan burada əsasdır.

Hansı hallarda dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Əgər sızanaqlar ağrılıdırsa, dərin yerləşirsə, tez-tez eyni yerdə çıxırsa və ya iz qoyursa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Çənə nahiyəsində davamlı sızanaqlar, menstruasiya öncəsi artan səpkilər və 25 yaşdan sonra başlayan akne də ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Həkimə gec gəlmək ən çox çapıq riskini artırır. NICE akne təlimatlarında çapıq riskinin aknenin ağırlığı və davametmə müddəti ilə artdığı qeyd olunur. Bu, praktiki olaraq o deməkdir ki, ağır sızanağı aylarla gözlətmək olmaz.

Evdə nələri etmək olmaz?

Sızanağı diş məcunu ilə qurutmaq olmaz. Limon, soda, spirt, sarımsaq və turşu qarışıqları ilə üzə müdaxilə etmək olmaz. Bu vasitələr dərini yandıra, baryeri poza və ləkə yarada bilər. Xüsusilə gənclər sosial mediada gördükləri reseptləri tez sınayır. Amma xalqımızın gəncləri sağlam dəriyə, düzgün məlumata və peşəkar tibbi yanaşmaya layiqdir.

Bizim insanımız hər şeyin ən yaxşısına layiqdir. Ona görə də üzdəki sızanaqları “türkəçarə” ilə yox, elmi əsaslı müalicə ilə idarə etmək lazımdır. Özbaşına qarışıq məhsullar istifadə etmək əvəzinə, səbəbi tapmaq və mərhələli müalicə qurmaq daha doğrudur.