Ziyil insan papilloma virusu, yəni HPV ilə əlaqəli yaranan xoşxassəli dəri törəməsidir. Ən çox əllərdə, barmaqlarda, ayaqaltında, üzdə, dırnaq ətrafında və bəzən genital nahiyədə görülə bilər. Ziyillər adətən təhlükəli olmasa da, estetik narahatlıq, ağrı, qaşınma, yayılma və təkrarlanma kimi problemlərə səbəb ola bilər.

Ziyillər xüsusilə uşaqlarda, yeniyetmələrdə, immun sistemi zəif olan şəxslərdə, dərisi tez-tez zədələnən insanlarda və ictimai hovuz, idman zalı, hamam kimi nəm mühitlərdən istifadə edənlərdə daha çox müşahidə olunur. Düzgün diaqnoz və uyğun müalicə yanaşması ziyilin yayılmasının və təkrarlanmasının qarşısını almaqda vacib rol oynayır.

Ziyil nədir?

Ziyil dərinin üst qatında yaranan, çox vaxt sərt, kobud, qabarmış və dəri rəngində və ya bir qədər tünd görünən törəmədir. Bəzi ziyillər xırda və düz olur, bəziləri isə gül kələminə bənzər səthə malik ola bilər. Ayaqaltı ziyillər isə təzyiq səbəbilə içəriyə doğru böyüyə və yeriyərkən ağrı yarada bilər.

Ziyillərin çoxu xoşxassəlidir. Lakin dəridə yaranan hər çıxıntı ziyil deyil. Seboreik keratoz, molluskum kontagiozum, papilloma, kallus və bəzi digər dəri törəmələri ziyilə bənzəyə bilər. Buna görə xüsusilə sürətlə böyüyən, qanayan, ağrıyan, rəngi dəyişən və ya genital nahiyədə yerləşən törəmələr dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Ziyilin səbəbi nədir?

Ziyilin əsas səbəbi HPV virusudur. Virus dərinin mikrozədələnmiş sahələrindən daxil olaraq dəri hüceyrələrində çoxala bilər. Hər HPV tipi eyni nahiyədə ziyil yaratmır. Bəzi tiplər daha çox əl və ayaqda, bəziləri düz ziyillərdə, bəziləri isə genital nahiyədə problem yarada bilər.

HPV ilə təmas edən hər insanda mütləq ziyil yaranmır. Burada immun sistemin reaksiyası, dərinin qoruyucu baryeri, virusun tipi, təmasın intensivliyi və həmin nahiyənin zədələnib-zədələnməməsi mühüm rol oynayır.

Ziyilin yaranmasına şərait yaradan faktorlar

• Dəridə çat, kəsik, cızıq və ya mikrozədələnmələr
• İmmun sistemin zəifləməsi
• Əl və ayaqların uzun müddət nəm qalması
• İctimai hovuz, hamam və idman zalında ayaqyalın gəzmək
• Ziyili qoparmaq, qaşımaq və ya kəsmək
• Dırnaq yemək və dırnaq ətrafını zədələmək
• Ortaq dəsmal, ülgüc, ayaqqabı və şəxsi əşyalardan istifadə

Ziyillər yoluxucudurmu?

Bəli, ziyillər yoluxucu ola bilər. HPV birbaşa dəri təması ilə, bəzən də dolayı yolla — dəsmal, təraş aləti, ayaqqabı, corab, hamam döşəməsi və digər ortaq səthlər vasitəsilə yayıla bilər.

Virus dəridəki xırda zədələrdən daha asan daxil olur. Buna görə də ayaqda çatlar, təraş sonrası xırda kəsiklər, dırnaq ətrafı yaralar və dərinin nəm qalması yoluxma riskini artıra bilər.

Ziyil növləri hansılardır?

Ziyillər yerləşdiyi nahiyəyə, görünüşünə və HPV tipinə görə fərqli ola bilər. Ən çox rast gəlinən ziyil növləri aşağıdakılardır:

Ayaqaltı ziyil nə ilə fərqlənir?

Ayaqaltı ziyillər təzyiqə məruz qaldığı üçün bəzən dərinin səthinə doğru deyil, içəriyə doğru böyüyür. Bu səbəbdən xəstə yeriyərkən sancı, batma və ağrı hiss edə bilər. Bəzi hallarda ayaqaltı ziyil kallus, yəni döyənək ilə qarışdırılır.

Ayaqaltı ziyillər ictimai hovuz, hamam, idman zalı və soyunub-geyinmə otaqlarında ayaqyalın gəzməklə daha asan yayıla bilər. Müalicə zamanı tək seans bəzən kifayət etmir və mərhələli yanaşma lazım olur.

Genital ziyil haqqında nə bilmək lazımdır?

Genital ziyillər HPV-nin müəyyən tipləri ilə əlaqəli olur və adi dəri ziyillərindən fərqli yanaşma tələb edir. Bu ziyillər genital və anal nahiyədə tək və ya çoxsaylı, dəri rəngində, çəhrayı və ya bir qədər tünd görünüşlü ola bilər.

Genital nahiyədə olan hər törəmə ziyil olmaya bilər. Buna görə bu nahiyədə özbaşına yandırıcı məhlullar, turşular, sarımsaq, sirkə və ya ev üsulları istifadə etmək olmaz. Genital ziyil şübhəsi varsa, həkim müayinəsi vacibdir.

Ziyilə necə diaqnoz qoyulur?

Ziyillərin diaqnozu çox vaxt dermatoloq müayinəsi zamanı klinik baxış əsasında qoyulur. Həkim törəmənin yerləşməsinə, səth quruluşuna, rənginə, ölçüsünə və sayına baxaraq onun ziyil olub-olmadığını qiymətləndirir.

Bəzi hallarda ziyil başqa dəri törəmələri ilə qarışa bilər. Əgər törəmə sürətlə böyüyürsə, qanayırsa, rəngi dəyişirsə, ağrı verirsə və ya diaqnoz aydın deyilsə, əlavə müayinə və bəzən histoloji qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Ziyil necə müalicə olunur?

Ziyilin müalicə üsulu onun növünə, ölçüsünə, yerləşdiyi nahiyəyə, sayına, pasiyentin yaşına, immun vəziyyətinə və əvvəlki müalicə təcrübəsinə görə dəyişir. Bəzi ziyillər zamanla öz-özünə geriləyə bilər, lakin yayılan, ağrı verən, estetik narahatlıq yaradan, genital nahiyədə yerləşən və ya təkrarlayan ziyillər müalicə tələb edə bilər.

1. Salisilik turşu tərkibli vasitələr

Bəzi adi dəri ziyillərində salisilik turşu tərkibli vasitələr istifadə oluna bilər. Bu vasitələr ziyilin üst qatlarını mərhələli şəkildə yumşaltmağa və azaltmağa kömək edir. Lakin üz, genital nahiyə, həssas dəri və uşaqlarda özbaşına istifadə etmək düzgün deyil.

2. Krioterapiya

Krioterapiya ziyilin maye azotla dondurulması üsuludur. Bu prosedur dermatoloq tərəfindən aparılır və ziyilin ölçüsündən, dərinliyindən və yerləşməsindən asılı olaraq bir neçə seans tələb edə bilər. Prosedurdan sonra qızartı, qabarcıq, ağrı və müvəqqəti rəng dəyişikliyi yarana bilər.

3. Elektrokoaqulyasiya və ya lazer prosedurları

Bəzi ziyillərdə elektriklə yandırma, lazer və ya digər destruktiv üsullar istifadə oluna bilər. Bu üsullar xüsusilə təkrarlayan, kosmetik narahatlıq yaradan və ya müəyyən nahiyələrdə yerləşən ziyillərdə seçilə bilər.

4. Cərrahi çıxarılma

İri, dərin, diaqnozu şübhəli və ya digər üsullara cavab verməyən törəmələrdə cərrahi çıxarılma lazım ola bilər. Bu qərar dermatoloq tərəfindən müayinədən sonra verilir.

Ziyil müalicədən sonra təkrarlaya bilərmi?

Bəli, ziyil müalicədən sonra təkrarlaya bilər. Bunun səbəbi çox vaxt “kökün qalması” deyil, HPV virusunun dəri hüceyrələrində mikroskopik səviyyədə qalması və immun sistemin virusu tam nəzarətə ala bilməməsidir.

Təkrarlanma riski xüsusilə ayaqaltı, dırnaqətrafı, çoxsaylı, genital və immun sistemi zəif olan pasiyentlərdə daha yüksək ola bilər. Bu səbəbdən bəzi ziyillərdə tək prosedur kifayət etmir və mərhələli müalicə planı tələb olunur.

Evdə nə etmək olmaz?

Ziyil görünüşcə sadə problem kimi görünsə də, yanlış müdaxilə virusun yayılmasına, yanıq, infeksiya, ləkə və çapıq yaranmasına səbəb ola bilər.

• Ziyili qoparmaq, kəsmək və ya deşmək olmaz.
• Sirkə, sarımsaq və turşu məhlulları ilə yandırmaq olmaz.
• Genital nahiyədə özbaşına heç bir vasitə istifadə edilməməlidir.
• Üz və göz ətrafındakı törəmələrə ev üsulları tətbiq etmək olmaz.
• Ortaq ülgüc, dəsmal və şəxsi əşyalardan istifadə edilməməlidir.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsi gecikdirilməməlidir:

• Ziyil sürətlə böyüyürsə
• Qanama, ağrı, iltihab və ya rəng dəyişikliyi varsa
• Genital və ya anal nahiyədə yerləşirsə
• Ayaqda yeriməyə mane olacaq ağrı verirsə
• Üz, göz qapağı və dırnaq ətrafında yerləşirsə
• Çoxsaylıdırsa və yayılırsa
• Ev müdaxiləsindən sonra yanıq və qıcıqlanma yaranıbsa
• Əvvəl müalicə olunub, amma yenidən təkrarlanıbsa

Ziyilin yayılmasının qarşısını necə almaq olar?

• Ziyilə toxunduqdan sonra əlləri yuyun.
• Ziyili qoparmayın və qaşımayın.
• Şəxsi dəsmal, ülgüc və ayaqqabını paylaşmayın.
• İctimai duş, hovuz və idman zalında qoruyucu ayaqqabı geyinin.
• Ayaqları quru saxlayın.
• Dəridə yaranan kəsik və çatları vaxtında qoruyun.
• Dırnaq yemək və dırnaq ətrafını zədələmək vərdişindən uzaq durun.

Tez-tez verilən suallar

Ziyil təhlükəlidirmi?

Əksər dəri ziyilləri xoşxassəli olur. Amma sürətlə böyüyən, qanayan, rəngi dəyişən, ağrı verən və ya genital nahiyədə yerləşən törəmələr dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Ziyil öz-özünə keçə bilər?

Bəzi ziyillər zamanla öz-özünə geriləyə bilər. Lakin bu proses uzun çəkə bilər və həmin müddətdə ziyil yayıla və ya başqalarına keçə bilər. Ağrılı, yayılan və narahatlıq yaradan ziyillərdə müalicə tövsiyə olunur.

Ziyil yoluxucudurmu?

Bəli, ziyillər HPV ilə əlaqəli olduğu üçün birbaşa dəri təması və bəzi hallarda ortaq əşyalar vasitəsilə yoluxa bilər.

Ziyili evdə kəsmək olarmı?

Xeyr. Ziyili kəsmək, qoparmaq və deşmək qanama, infeksiya, çapıq və virusun ətraf dəriyə yayılması riskini artırır.

Ayaqaltı ziyil niyə ağrıyır?

Ayaqaltı ziyillər bədən çəkisinin təzyiqinə məruz qaldığı üçün içəriyə doğru böyüyə və yeriyərkən ağrı yarada bilər.

Genital ziyil üçün evdə müalicə etmək olarmı?

Xeyr. Genital nahiyədə olan ziyillər həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Bu nahiyədə ev üsulları və yandırıcı məhlullar istifadə etmək təhlükəli ola bilər.

Ziyil müalicədən sonra yenə çıxarsa nə etmək lazımdır?

Təkrarlanma mümkündür. Bu halda ziyilin növü, yerləşməsi, əvvəlki müalicə üsulu və immun faktorlar yenidən qiymətləndirilməli, fərdi müalicə planı qurulmalıdır.