Dəri altı səpkilər pasiyentlərin ən çox narahat olduğu sızanaq formalarından biridir. Çünki bu səpkilər çox vaxt dərinin səthində “baş vermir”, yəni sıxılacaq ağ ucu olmur. Dərinin altında sərtlik, ağrı, şişkinlik və qızartı şəklində özünü göstərir.

Pasiyentlər adətən bu vəziyyəti belə təsvir edir: “Doktor, sızanaq çıxmır, amma dərinin altında ağrılı şiş kimi qalır”. Bu hal çox vaxt dərin iltihablı akne, nodul və ya kistik sızanaqlarla əlaqəli olur. Acne vulgaris tük follikulu və piy vəzilərinin tıxanması, iltihablanması və bəzən dərin lezyonlar yaratması ilə xarakterizə olunan xroniki dəri problemidir.

Dəri altı səpkilər nədir?

Dəri altı səpkilər adətən dərinin dərin qatlarında yerləşən, səthə tam çıxmayan iltihabi sızanaqlardır. Bu səpkilər adi qara nöqtə və ağ nöqtələrdən fərqlənir. Çünki problem yalnız məsamə tıxanması ilə məhdudlaşmır; iltihab daha dərin toxumalara yayıla bilər.

Bu zaman follikul daxilində sebum, keratin və bakterial aktivlik artır. Nəticədə dərinin altında sərt, ağrılı və bəzən uzun müddət keçməyən düyün yaranır. Dermatologiyada belə lezyonlar çox vaxt nodul akne və ya kistik akne kimi qiymətləndirilir.

Bu tip səpkilər iz qoyma baxımından daha risklidir. Ona görə də “öz-özünə keçər” deyərək aylarla gözləmək düzgün yanaşma deyil.

Dəri altı səpkilər adi sızanaqlardan nə ilə fərqlənir?

Dəri altı səpkilər niyə yaranır?

Dəri altı səpkilərin əsas səbəbi piy vəzilərinin aktivliyi, məsamənin tıxanması və iltihabın dərinləşməsidir. Sebum çoxaldıqda və ölü hüceyrələr follikul daxilində toplandıqda məsamə bağlanır. Bağlı mühitdə bakterial aktivlik artır və immun sistem həmin sahəyə iltihabi cavab verir.

Əgər bu proses səthi qalmırsa, iltihab dərinin daha dərin qatlarına keçir. Nəticədə ağrılı, dərin və gec sağalan səpki yaranır.

Dəri altı səpkiləri artıran əsas faktorlar

• Hormonal dəyişikliklər: xüsusilə çənə və alt üz nahiyəsində təkrarlayan dərin səpkilərlə əlaqəli ola bilər.
• Stress: bəzi pasiyentlərdə akne alovlanmasını gücləndirə bilər.
• Yanlış kosmetik məhsullar: ağır, yağlı və komedogen məhsullar məsamələri tıxaya bilər.
• Genetik meyillilik: ailədə akne problemi olan şəxslərdə risk daha yüksək ola bilər.
• Dərini aqressiv təmizləmək: spirtli məhlullar, sərt skrablar və tez-tez yuma dərinin baryerini zəiflədə bilər.
• Qidalanma və həyat tərzi: bəzi insanlarda yüksək şəkərli və yüksək qlisemik indeksli qidalar akne şikayətlərini artıra bilər.

Dəri altı səpkini sıxmaq olarmı?

Xeyr, dəri altı səpkini sıxmaq olmaz. Bu, ən çox edilən və ən zərərli səhvlərdən biridir. Dəri altı səpkidə iltihab səthdə deyil, dərinin daha dərin qatında yerləşir. Siz onu sıxdıqda irin və iltihab xaricə çıxmaya, əksinə daha dərinə və ətrafa yayıla bilər.

Bu zaman şişkinlik artır, ağrı güclənir və sağalma müddəti uzanır. Ən önəmlisi isə çapıq və ləkə riski yüksəlir. Ona görə də dərinin altında olan səpkini zorla çıxarmağa çalışmaq müalicə deyil, travmadır.

Evdə ilk olaraq nə etmək olar?

Evdə ilk addım dərini sakitləşdirmək və qıcıqlandırmamaqdır. Dərini gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici ilə yumaq kifayətdir. Üzü tez-tez yumaq, spirtli məhlullar çəkmək, skrab etmək və sərt kisə ilə sürtmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Dəri altı səpkilər zamanı non-komedogen nəmləndirici və günəş qoruyucu istifadə etmək vacibdir. Əgər dəridə aktiv iltihab varsa, aqressiv pilinq və müxtəlif turşuları eyni vaxtda qarışdırmaq olmaz.

Evdə edə biləcəyiniz təhlükəsiz ilkin addımlar

• Dərini gündə 2 dəfə yumşaq təmizləyici ilə yuyun.
• Səpkini sıxmayın və cızmayın.
• Yağsız, non-komedogen nəmləndirici istifadə edin.
• Gün ərzində günəş qoruyucudan istifadə edin.
• Sərt skrab, spirtli tonik və ev qarışımlarından uzaq durun.
• Ağrı və şişkinlik varsa, qısa müddətli soyuq kompres rahatlıq verə bilər.

Soyuq kompres bəzi hallarda ağrını və şişkinliyi müvəqqəti azalda bilər. Amma bu, müalicə deyil, yalnız dəstəkləyici addımdır. Əgər səpki dərin, ağrılı və təkrarlayandırsa, ev üsulları ilə vaxt itirmək düzgün deyil.

Hansı aktiv maddələr kömək edə bilər?

Dəri altı səpkilərdə aktiv maddə seçimi ehtiyatla aparılmalıdır. Hər dəri tipi eyni məhsula eyni reaksiya vermir. Düzgün seçilməyən və ya həddindən artıq istifadə olunan aktiv maddələr dərinin baryerini zədələyə, quruluq, yanma və qızartını artıra bilər.

Burada vacib məqam budur: aktiv maddələri özbaşına qarışdırmaq olmaz. Daha çox məhsul daha tez nəticə demək deyil. Əksinə, dəri baryeri pozularsa, səpkilər daha da arta bilər. Xüsusilə retinoidlər, turşular və güclü akne preparatları dermatoloq tövsiyəsi ilə istifadə olunmalıdır.

Dəri altı səpkilər neçə günə keçir?

Dəri altı səpkilər səthi sızanaqlardan daha gec keçir. Yüngül səpkilər bir neçə günə sakitləşə bilər, amma dərin nodul və kistik lezyonlar 2–4 həftə, bəzən daha uzun müddət qala bilər.

Sağalma müddəti səpkinin dərinliyindən, iltihabın gücündən və düzgün müdaxilədən asılıdır. Əgər səpki sıxılıbsa və ya qıcıqlandırılıbsa, bu müddət daha da uzana bilər. Düzgün planlaşdırılmış sızanaq müalicəsi sağalma prosesini qısalda və yeni səpkilərin yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Dəri altı səpkilər ağrılıdırsa, eyni yerdə təkrarlanırsa, 3–4 həftədən çox qalırsa və ya iz qoyursa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.

• Səpkilər dərin, sərt və ağrılıdırsa
• Eyni nahiyədə tez-tez təkrarlanırsa
• Çənə və alt üz nahiyəsində davamlı çıxırsa
• Kürək, sinə və çiyin nahiyəsində yayılırsa
• Sızanaqlar iz və ləkə qoymağa başlayıbsa
• 3–4 həftədən çox keçmirsə
• Evdə istifadə etdiyiniz vasitələr 6–8 həftə ərzində nəticə vermirsə
• Sıxıldıqdan sonra şişkinlik və ağrı artıbsa

Bəzi hallarda yalnız yerli vasitələr kifayət etmir və həkim nəzarəti ilə oral müalicə lazım ola bilər. Oral antibiotiklər, hormonal müalicələr və izotretinoin kimi yanaşmalar yalnız dermatoloq tərəfindən qiymətləndirildikdən sonra seçilməlidir.

Dəri altı səpkilərin qarşısını necə almaq olar?

Qarşısını almaq üçün əsas prinsip dərinin baryerini qorumaq və məsamələri tıxayan faktorları azaltmaqdır. Ağır, yağlı kosmetik məhsullardan uzaq durmaq lazımdır. Makiyaj və günəş qoruyucu seçərkən “non-komedogen” ifadəsinə diqqət etmək faydalıdır.

Profilaktika üçün faydalı vərdişlər

• Üzünüzü gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici ilə yuyun.
• İdmandan sonra dərini tərli saxlamayın.
• Yastıq üzünü mütəmadi dəyişin.
• Telefon ekranını təmiz saxlayın.
• Üzünüzə əllə tez-tez toxunmayın.
• Ağır tonal kremlər və yağlı kosmetik vasitələrdən uzaq durun.
• Yüksək şəkərli və yüksək qlisemik indeksli qidaların sizdə akneni artırıb-artırmadığını müşahidə edin.
• Dəriyə çox məhsul yükləməyin; sadə və davamlı baxım rutini qurun.

Qidalanma bəzi pasiyentlərdə akneyə təsir edə bilər, amma tək səbəb kimi qəbul edilməməlidir. Əsas yanaşma sistemli olmalıdır: düzgün baxım, düzgün müalicə və lazım gəldikdə dermatoloq nəzarəti.

Tez-tez verilən suallar

Dəri altı səpki özü keçə bilər?

Bəzi yüngül səpkilər zamanla sakitləşə bilər. Ancaq səpki dərin, ağrılı, təkrarlayan və uzun müddət keçməyən formadadırsa, dermatoloq müayinəsi tövsiyə olunur.

Dəri altı səpkini iynə ilə deşmək olar?

Xeyr. Evdə iynə ilə deşmək infeksiya, çapıq, ləkə və iltihabın yayılması riskini artıra bilər. Belə müdaxilələr yalnız həkim tərəfindən uyğun şəraitdə aparılmalıdır.

Dəri altı səpkilər niyə ən çox çənədə çıxır?

Çənə və alt üz nahiyəsində təkrarlayan dərin səpkilər bəzi hallarda hormonal faktorlarla əlaqəli ola bilər. Ancaq səbəbi dəqiq müəyyən etmək üçün dermatoloq qiymətləndirməsi lazımdır.

Dəri altı səpkiyə isti kompres etmək olar?

Bəzi hallarda kompres müvəqqəti rahatlıq verə bilər, amma aktiv iltihabı qıcıqlandırmamaq vacibdir. Ağrılı və şişkin səpkilərdə özbaşına müdaxilə etmək əvəzinə dermatoloqla məsləhətləşmək daha doğrudur.

Dəri altı səpkilər iz qoyurmu?

Bəli, xüsusilə dərin, ağrılı və sıxılmış səpkilər iz və ləkə riski daşıyır. Erkən və düzgün müalicə bu riski azaltmağa kömək edə bilər.

Dəri altı səpkilər üçün hansı müalicə daha uyğundur?

Müalicə səpkinin növünə, dərinliyinə, yayılmasına, pasiyentin yaşına, dəri tipinə və əvvəlki müalicə təcrübəsinə görə seçilir. Ona görə hər pasiyent üçün fərdi dermatoloji plan hazırlanmalıdır.