DƏRİ ALTI SƏPKİLƏR ÜÇÜN NƏ ETMƏLİ?

Dəri altı səpkilər pasiyentlərin ən çox narahat olduğu sızanaq formalarından biridir. Çünki bu səpkilər çox vaxt dərinin səthində “baş vermir”, yəni sıxılacaq ağ ucu olmur. Dərinin altında sərtlik, ağrı, şişkinlik və qızartı şəklində özünü göstərir. Pasiyentlər adətən belə deyir: “Doktor, sızanaq çıxmır, amma dərinin altında ağrılı şiş kimi qalır”. Bu vəziyyət çox vaxt dərin iltihablı akne, nodul və ya kistik sızanaqlarla əlaqəli olur. Acne vulgaris tük follikulu və piy vəzilərinin tıxanması, iltihablanması və bəzən dərin lezyonlar yaratması ilə xarakterizə olunan xroniki dəri xəstəliyidir.

Dəri altı səpkilər nədir?

Dəri altı səpkilər adətən dərinin dərin qatlarında yerləşən, səthə tam çıxmayan iltihabi sızanaqlardır. Bu səpkilər adi qara nöqtə və ağ nöqtələrdən fərqlənir, çünki problem yalnız məsamə tıxanması ilə məhdudlaşmır. Burada follikul daxilində sebum, keratin və bakterial aktivlik iltihabı dərinləşdirir. Nəticədə dərinin altında sərt, ağrılı və bəzən uzun müddət keçməyən düyün yaranır. Dermatologiyada belə lezyonlar çox vaxt nodul və ya kistik akne kimi qiymətləndirilir. Bu tip səpkilər iz qoyma baxımından daha risklidir. Ona görə də “öz-özünə keçər” deyib aylarla gözləmək düzgün deyil.

Dəri altı səpkilər niyə yaranır?

Dəri altı səpkilərin əsas səbəbi piy vəzilərinin aktivliyi, məsamənin tıxanması və iltihabın dərinləşməsidir. Sebum çoxaldıqda və ölü hüceyrələr follikul daxilində toplandıqda məsamə bağlanır. Bağlı mühitdə bakterial aktivlik artır və immun sistem həmin sahəyə iltihabi cavab verir. Əgər bu proses səthi qalmırsa, iltihab dərinin daha dərin qatlarına keçir. Nəticədə ağrılı, dərin və gec sağalan səpki yaranır. Hormonal dəyişikliklər, stress, yanlış kosmetik məhsullar, genetik meyllilik və dərini aqressiv təmizləmək bu prosesi gücləndirə bilər. AAD-nin akne təlimatlarında benzoyl peroksid, topikal retinoidlər, salisilik turşu və azelaik turşu kimi müalicələrin akne idarəsində istifadə olunduğu qeyd edilir.

Dəri altı səpkini sıxmaq olarmı?

Xeyr, dəri altı səpkini sıxmaq olmaz. Bu ən çox edilən və ən zərərli səhvlərdən biridir. Dəri altı səpkidə iltihab səthdə yox, dərinin dərin qatında yerləşir. Siz onu sıxdıqda irin və iltihab xaricə çıxmır, əksinə daha dərinə və ətrafa yayıla bilər. Bu zaman şişkinlik artır, ağrı güclənir və sağalma müddəti uzanır. Ən önəmlisi, çapıq və ləkə riski yüksəlir. NICE akne təlimatlarında akne lezyonlarını sıxmaq və cızmağın çapıq riskini artıra biləcəyi vurğulanır.

Mən pasiyentlərə bunu sadə deyirəm: dərinin altında olan səpkini zorla çıxarmağa çalışmayın. O, “hazır” deyil. Sıxmaq müalicə deyil, travmadır.

Evdə ilk olaraq nə etmək olar?

Evdə ilk addım dərini sakitləşdirmək və qıcıqlandırmamaqdır. Dərini gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici ilə yumaq kifayətdir. Üzü tez-tez yumaq, spirtli məhlullar çəkmək, skrab etmək və sərt kisə ilə sürtmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Dəri altı səpkilər zamanı non-komedogen nəmləndirici və günəş qoruyucu istifadə etmək vacibdir. Əgər dəridə aktiv iltihab varsa, aqressiv pilinq və turşuları qarışdırmaq olmaz. Komedonal və yüngül aknedə yağsız kosmetika seçmək və dərini gündə iki dəfə yumşaq vasitələrlə yumaq tövsiyə olunur.

Soyuq kompres bəzi hallarda ağrını və şişkinliyi müvəqqəti azalda bilər. Amma bu, müalicə deyil, dəstəkləyici addımdır. Əgər səpki dərin, ağrılı və təkrarlayandırsa, ev üsulları ilə vaxt itirmək düzgün deyil.

Hansı aktiv maddələr kömək edə bilər?

Dəri altı səpkilərdə aktiv maddə seçimi ehtiyatla aparılmalıdır. Salisilik turşu məsamə daxilində sebum və ölü hüceyrə yığılmasını azaltmağa kömək edə bilər. Benzoyl peroksid bakterial yükü və iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur. Retinoidlər isə follikul daxilində hüceyrə dövranını tənzimləyir və yeni tıxanmaların qarşısını almağa kömək edir. Azelaik turşu həm iltihab, həm də ləkə riskinə qarşı faydalı ola bilər. AAD 2024 akne təlimatı benzoyl peroksid, topikal retinoidlər, topikal antibiotiklər və oral doksisiklin üçün güclü tövsiyələr verir; ağır, çapıq riski olan və standart müalicəyə cavab verməyən hallarda izotretinoin də güclü tövsiyə olunur.

Amma burada vacib məqam var: aktiv maddələri özbaşına qarışdırmaq olmaz. Daha çox məhsul daha tez nəticə demək deyil. Dəri baryeri pozularsa, səpkilər daha da arta bilər. Xüsusilə retinoidlər həkim nəzarəti olmadan düzgün istifadə edilmədikdə quruluq, qıcıqlanma və müalicədən imtina ilə nəticələnə bilər.

Dəri altı səpkilər neçə günə keçir?

Dəri altı səpkilər səthi sızanaqlardan daha gec keçir. Yüngül səpkilər bir neçə günə sakitləşə bilər, amma dərin nodul və kistik lezyonlar 2–4 həftə, bəzən daha uzun müddət qala bilər. Sağalma müddəti səpkinin dərinliyindən, iltihabın gücündən və düzgün müdaxilədən asılıdır. Əgər səpki sıxılıbsa və ya qıcıqlandırılıbsa, bu müddət daha da uzanır. Düzgün planlaşdırılmış sızanaq müalicəsi sağalma prosesini qısalda və yeni səpkilərin yaranmasının qarşısını ala bilər. NICE təlimatları akne müalicəsində çapıq riskinin aknenin ağırlığı və davametmə müddəti ilə artdığını qeyd edir.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Dəri altı səpkilər ağrılıdırsa, eyni yerdə təkrarlanırsa, 3–4 həftədən çox qalırsa və ya iz qoyursa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Çənə və alt üz nahiyəsində təkrarlayan dərin səpkilər hormonal faktorlarla əlaqəli ola bilər. Kürək, sinə və çiyin nahiyəsində dərin səpkilər də ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əgər evdə istifadə etdiyiniz vasitələr 6–8 həftə ərzində nəticə vermirsə, müalicə planı dəyişdirilməlidir. Bəzi hallarda topikal müalicə kifayət etmir və oral müalicə lazım ola bilər. AAD akne təlimatları sistemik müalicələr arasında oral antibiotiklər, hormonal müalicələr və izotretinoin kimi yanaşmaları qeyd edir, amma bunlar həkim nəzarəti tələb edir.

Dəri altı səpkilərin qarşısını necə almaq olar?

Qarşısını almaq üçün əsas prinsip dərinin baryerini qorumaq və məsamələri tıxayan faktorları azaltmaqdır. Ağır yağlı kosmetik məhsullardan uzaq durmaq lazımdır. Makyaj və günəş qoruyucu seçərkən non-komedogen ifadəsinə diqqət etmək faydalıdır. İdmandan sonra tərli qalmaq olmaz, çünki tər və sürtünmə səpkiləri artıra bilər. Yastıq üzünü tez-tez dəyişmək, telefonu təmiz saxlamaq və üzü əllə tez-tez toxunmamaq da kömək edir. Qidalanmada yüksək şəkərli və yüksək glisemik indeksli qidaların bəzi insanlarda akneni artırdığı müşahidə olunur, amma qidalanma tək səbəb kimi qəbul edilməməlidir. Əsas yanaşma sistemli olmalıdır: düzgün baxım, düzgün müalicə və lazım gəldikdə dermatoloq nəzarəti.