Alopesiya areata nədir?

Alopesiya areata nədir?

Alopesiya areata: səbəbləri, əlamətləri və müalicəsi

Alopesiya areata (yuvalı alopesiya) bədənin istənilən yerində, ən çox isə başın dərisini (baş dərisini) örtən saçlarda ləkəli (yuvalı) tökülməyə səbəb olan autoimmun xəstəlikdir. "Alopesiya" saç tökülməsi və ya keçəlliyi bildirən tibbi termindir, "areata" isə bunun kiçik və təsadüfi sahələrdə baş verdiyini göstərir.

Alopesiya areatanın bir neçə fərqli təsnifatı var. Təsnifat itirdiyiniz saçın miqdarından və onu bədəninizin hansı hissəsində itirdiyinizdən asılıdır. Dermatoloq kimdir?

• Alopesiya areata totalis: Baş dərisindəki bütün saçlarınızı itirmisiniz.
• Alopesiya areata universalis: Baş dərisindəki bütün saçlarınızı və bütün bədən tüklərinizi itirmisiniz.
• Diffuz alopesiya areata: Saçlarınız ləkələr şəklində tökülməkdənsə seyrəlir.
• Ofiazis alopesiya areata: Baş dərisinin arxa-alt yan hissələrində (oksipitotemporal nahiyə) zolaq şəklində saç itirmisiniz.

Kimlərdə alopesiya areata yaranır?

Alopesiya areata istənilən insanda yarana bilər. Lakin aşağıdakı hallarda ehtimal daha yüksəkdir:

• Uşaqsınızsa.
• Ailənizdə alopesiya areata olan biri varsa.
• Sizdə və ya ailə üzvlərinizdə autoimmun pozğunluq (o cümlədən diabet, qırmızı qurdeşənəyi/lupus və ya qalxanabənzər vəzi xəstəliyi) varsa.

Alopesiya areata nə qədər yayılıb?

Alopesiya areata geniş yayılmış xəstəlikdir. Yalnız ABŞ-da təxminən 7 milyon insan bu xəstəlikdən əziyyət çəkir və halların təxminən 20%-i uşaqlarda müşahidə olunur. Alopesiya areatası olan insanların 5%-də alopesiya areata totalis, 1%-də isə alopesiya areata universalis inkişaf edir.

Bu, qadınlarda və kişilərdə rast gəlinən androgen (nümunəvi) keçəllikdən sonra saç tökülməsinin ikinci ən çox yayılmış formasıdır.

Alopesiya areata olduqda nə baş verir?

Alopesiya areata saçlarınızın ləkələr şəklində tökülməsinə səbəb olur. Ləkələr adətən kiçik və dairəvi olur — təxminən bir sikkə böyüklüyündə — lakin tökülən saçın forması və miqdarı daha böyük və ya daha kiçik ola bilər.

Dırnaqlarınızda da çuxurcuqlar və ya batıqlar (kupulaşəkilli çökəkliklər) əmələ gələ bilər. Bunlar dırnaqlarınızın zımpara kağızı kimi kobud və dənəvər hiss olunmasına gətirib çıxara bilər.

Alopesiya areata adətən fiziki sağlamlığınıza təsir etmir. Bununla belə, o, sizə psixososial (cəmiyyətin və sosial qrupların düşüncə və emosiyalarınıza təsiri) və psixoloji (özünüz və davranışınız haqqında düşüncələriniz) baxımdan təsir göstərə bilər. Stress, narahatlıq (anksiyete) və depressiya yaşaya bilərsiniz.

Əlamətlər və səbəblər

Alopesiya areatanın əlamətləri nələrdir?

Alopesiya areatanın geniş yayılmış əlamətlərinə aşağıdakılar daxildir:

• Baş dərisi, üz tükləri, qaşlar, kirpiklər və bədən tükləri də daxil olmaqla saç/tük tökülməsi ləkələri.
• Dırnaqlarda çuxurcuqlar (dırnaq çökəkliyi).

Ləkələr adətən başqa əlamət vermir, lakin nadir hallarda aşağıdakılar müşahidə oluna bilər:

• Qaşınma (pruritus).
• Rəng dəyişməsi (qırmızı, bənövşəyi, qonur və ya boz).
• Saç follikullarında gözlə görünən, ağızabənzər açılışlar (follikulyar ostialar).
• Follikulyar ostialarda görünən qara nöqtələr, yəni saç gövdələri (kadaver tükləri).
• Ucu qalın, baş dərisinə doğru nazikləşən qısa tüklər (nida işarəsi şəkilli tüklər).
• Ağ tüklərin bitməsi.

Alopesiya areatanın səbəbi nədir?

Alopesiya areata immun sisteminizin öz bədəninizə hücum etməsinə səbəb olan autoimmun xəstəlikdir. İmmun sistem saç follikullarınızı infeksiya, xəstəlik və zədə törədən yad işğalçılar — bakteriya, virus, parazit və ya göbələk — hesab edərək onlara hücum edir.

Bu baş verdikdə saçlarınız çox vaxt bir sikkə böyüklüyündə və formasında topa-topa tökülməyə başlayır. Saç tökülməsinin dərəcəsi dəyişkəndir. Bəzi hallarda yalnız bir neçə nöqtədə olur. Digərlərində saç tökülməsi daha ciddi ola, hətta tam saç tökülməsinə qədər gedə bilər.

Genetik quruluşunuz (hüceyrələrinizin göz rəngi, boy və ya saç rəngi kimi fiziki xüsusiyyətlərinizi müəyyən edən hissələri) bədəninizin autoimmun reaksiyasını tətikləyə bilər. Yaxud genetik quruluşunuz qarşılaşdığınız hər hansı virus və ya digər maddə ilə birləşərək bu reaksiyanı işə sala bilər.

Alopesiya areata yoluxucudurmu?

Xeyr, alopesiya areata yoluxucu deyil. Onu dəri təması və ya havadakı hissəciklər vasitəsilə ötürmək mümkün deyil.

Diaqnoz və testlər

Alopesiya areata necə diaqnoz edilir?

Həkiminiz adətən alopesiya areatanı fiziki müayinə ilə diaqnoz edə bilir. O, tibbi tarixçəniz barədə — saç tökülməsini nə vaxt hiss etməyə başladığınız, ailənizdə alopesiya areata və ya autoimmun pozğunluq olub-olmadığı — sual verəcək. Həmçinin dırnaqlarınızı da müayinə edə bilər.

Alopesiya areatanı diaqnoz etmək üçün hansı testlər aparılır?

Həkiminiz keçəl sahələri fiziki müayinə etdikdən sonra diaqnoz qoya bilmirsə, aşağıdakıları edə bilər:

• Baş dərisini infeksiya əlamətləri üçün müayinə etmək.
• Saçınızdan nümunə götürüb təhlil üçün laboratoriyaya göndərmək.
• Dəri xəstəliyini yoxlamaq üçün baş dərisindən biopsiya götürmək.
• Qan testləri keçirmək.

İdarəetmə və müalicə

Alopesiya areata üçün təsdiqlənmiş müalicələr əlamətləri minimuma endirməyə kömək edə bilər, lakin daimi həll deyil.

Alopesiya areata keçib gedirmi?

Xeyr, alopesiya areata keçib getmir. Dərmanlar və digər müalicələr saç tökülməsini idarə etməyə kömək edir, lakin xəstəliyi sağaltmır. Alopesiya areata totalis və alopesiya areata universalis daha ağır formalardır və müalicəyə cavab vermə ehtimalı daha aşağıdır.

Alopesiya areata necə idarə olunur?

Müalicə variantlarına aşağıdakılar daxildir:

• Kortikosteroidlər: İltihabəleyhinə dərmanlar çox vaxt autoimmun xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur. Kortikosteroidlər baş dərisinə və ya digər nahiyələrə inyeksiya edilir, həb şəklində daxilə qəbul edilir və ya məlhəm, krem, köpük şəklində dəriyə yeridilir. Bədəninizin kortikosteroidlərə cavabı ləng ola bilər. Bəzi yan təsirlərə iştahın artması, çəki artımı, əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri və bulanıq görmə daxildir.
• Minoksidil (Rogaine®): Minoksidil kişi və qadın tipli keçəlliyi müalicə edən topikal dərmandır. Saçların bitməyə başlaması üçün adətən təxminən 12 həftəlik müalicə lazım gəlir. Bəzi yan təsirlərə baş ağrısı, baş dərisinin qıcıqlanması və qeyri-adi tük bitməsi daxildir.
• Fototerapiya: Fototerapiya xüsusi lampalardan gələn ultrabənövşəyi işıqdan istifadə edir. Həkiminiz psoralen adlı dərmanı ultrabənövşəyi A (PUVA) və ya ultrabənövşəyi B (PUVB) ilə birlikdə tətbiq edə bilər. Fototerapiyada istifadə olunan ultrabənövşəyi işıq dalğaları alopesiya areata da daxil olmaqla bəzi dəri və dırnaq pozğunluqlarına kömək edə bilər.
• Trombositlərlə zəngin plazma (PRP): Həkim bədəninizdən qan götürür, onu emal edir və sonra saç bitməsini stimullaşdırmaq üçün baş dərinizə inyeksiya edir. Bəzi yan təsirlərə baş dərisində ağrı və qıcıqlanma, başgicəllənmə, ürəkbulanma və qusma daxil ola bilər.
• Topikal immunoterapiya: Həkiminiz saç bitməsini yaradan allergik reaksiya (kontakt dermatit) əmələ gətirmək üçün dərinizə allergen sürtür. Bəzi yan təsirlərə baş dərisinin qıcıqlanması, limfa düyünlərinin şişməsi (limfadenopatiya), ekzema və dərinin rəngdəyişməsi daxildir.
• Saç düzümü üsulları: Bədəniniz digər müalicə variantlarına cavab vermirsə, saç tökülməsini müəyyən saç düzümləri, parik və ya saç hörükləri ilə gizlədə və ya azalda bilərsiniz.

Alopesiyadan sonra saçlar yenidən çıxa bilərmi?

Alopesiya areata qeyri-proqnozlaşdırıla bilən ola bilər. Bəzi insanlarda saç yenidən çıxır, lakin sonradan yenə tökülür. Digərlərində saç yenidən çıxır və bir daha tökülmür. Alopesiya areatanın hər halı fərqlidir. Kimsə bütün saçlarını itirsə belə, onların yenidən çıxma ehtimalı var. Müalicənizdən və onun effektivliyindən asılı olaraq, müalicəyə başladıqdan 4-12 həftə sonra yeni saç bitməsini görə bilərsiniz.

Proqnoz

Alopesiya areatam varsa nə gözləyə bilərəm?

Alopesiya areatanın yüngül hallarında alovlanma dövrləri və əlamətlərin yox olduğu dövrlər (remissiya) ola bilər. Alopesiya areata totalis və alopesiya areata universalis daha ağır formalardır və bədəninizin müalicə variantlarına cavab vermə ehtimalı daha aşağıdır.

Profilaktika

Alopesiya areatanın qarşısını necə ala bilərəm?

Alopesiya areatanın qarşısını almağın heç bir yolu yoxdur. Müalicələr əlamətləri azalda bilər. Alopesiya areatanız varsa, o, həyatınız boyu gəlib gedə bilər.

 

Alopesiya areatasını necə önləyə bilərəm?

Alopesiya areatası olan insanların özlərinə qulluq etmək üçün istifadə edə biləcəyi müxtəlif kosmetik və qoruyucu üsullar var:

• Kirpiklərinizi itirmisinizsə, gözlərinizi günəşdən və ətraf mühitdən qorumaq üçün günəş eynəyi taxın.
• Başınızı təbiət amillərindən qorumaq üçün örtüklər (parik, papaq və ya baş yaylığı) istifadə edin.
• Balanslı qidalanın. Saç bitməsi vitaminlərdən və minerallardan asılı bir prosesdir. Birbaşa alopesiya areata ilə əlaqəli olmasa da, dəbdə olan sərt pəhrizlərə əməl edən insanlarda çox vaxt saç tökülməsi problemləri olur. Aralıq dənizi pəhrizinə meyvələr, tərəvəzlər və zülal daxildir ki, bunlar saçlarınızı möhkəmləndirməyə və tökülməni azaltmağa kömək edə bilər.
• D vitamini əlavələri qəbul etməyi düşünün.

Alopesiya areatanız olduqda nələrdən qaçınmalısınız

• Təbiət amilləri: Saç bizi günəşdən və küləkdən qoruyur. Kirpiklərimiz gözlərimizə tozun daxil olmasına mane olur. Alopesiya areatanız varsa, çöldə olarkən dərinizi (bəzən də gözlərinizi) qorumaq üçün tədbirlər görməli olacaqsınız.
• Çox stress: Böyük tədqiqatlarla təsdiqlənməsə də, alopesiya areatası təzəcə başlayan bir çox insan həyatında son zamanlar iş, ailə, itki, əməliyyat, qəza və s. kimi stress mənbələri ilə üzləşdiyini bildirir.
• Sərt kimyəvi maddələr olan saç məhsulları və prosedurları: Buraya kimyəvi düzləşdiricilər və daimi dalğalandırma (perma) daxildir. Silikon və parabenlərsiz zərif şampun və kondisionerlər tapmağa çalışın.

Nə vaxt həkimə müraciət etməliyəm?

Saç tökülməsini görən kimi həkimə müraciət edin. Müalicəyə başladıqdan sonra aşağıdakı hallarda həkiminizlə əlaqə saxlayın:

• Yeni əlamətlər yaranarsa.
• Əlamətləriniz müalicədən sonra yaxşılaşmazsa.
• Zədələnmiş sahələr infeksiyalaşmış görünərsə (qırmızı, bənövşəyi, boz və ya ağ dəri; qıcıqlanma və şişkinlik).

Həkimimə hansı sualları verməliyəm?

• Məndə alopesiya areata olduğunu necə müəyyən edirsiniz?
• Əgər məndə alopesiya areata yoxdursa, saçlarımın tökülməsinə nə səbəb olur?
• Hansı dərmanları və ya müalicələri məsləhət görürsünüz?
• Dərmanların və müalicələrin yan təsirlərinin tam siyahısı hansıdır?
• Müalicədən sonra yeni saç bitməsini nə vaxt gözləyə bilərəm?
• Sonrakı saç tökülməsinin qarşısını almaq üçün başqa nə edə bilərəm?
• Dermatoloqa müraciət etməliyəmmi?