Ziyil dünyada ən geniş yayılmış dəri problemlərindən biridir — hər 10 nəfərdən təxminən birində həyatının hansısa mərhələsində rast gəlinir. Məktəb yaşlı uşaqlarda tezliyi daha yüksəkdir.

Pasiyentlərin ən çox verdiyi suallar: "Ziyil təhlükəlidirmi?", "Öz-özünə keçərmi?", "Yoluxucudurmu?". Bu məqalədə ziyilin səbəblərini, növlərini, yoluxma yollarını və nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazım olduğunu izah edirik. Ziyil müalicəsi üsulları haqqında ətraflı məlumatı isə ayrıca səhifəmizdə tapa bilərsiniz.

Ziyilin səbəbi nədir?

Ziyillərin əsas səbəbi insan papilloma virusudur (HPV). Bu virusun 100-dən çox alt növü var və hər növ bədənin müəyyən nahiyəsində ziyil yaratmağa meyillidir.

Virus dərinin üst qatındakı hüceyrələrə daxil olur və orada sürətlə çoxalmağa başlayır. Nəticədə dəri səthində sərt, qabarıq törəmə formalaşır. Virus dəriyə daxil olduqdan sonra ziyilin görünməsinə qədər bir neçə həftədən bir neçə aya qədər vaxt keçə bilər — buna görə pasiyentlər çox vaxt harada yoluxduqlarını xatırlamır.

Riski artıran amillər

• Dəridə mikro-zədələnmələr — kəsik, sıyrıq, çat virusun daxil olmasını asanlaşdırır
• Nəm mühit — hovuz, hamam, sauna, idman zalı
• Zəif immunitet — immun sistemin zəifləməsi ziyilin yaranma və təkrarlanma riskini artırır
• Dırnaq dişləmə vərdişi — xüsusən uşaqlarda dırnaq ətrafı ziyillərə səbəb olur
• Ət və balıq emalı ilə məşğul olmaq — peşə ilə bağlı risk qrupu
• Ümumi əşyalardan istifadə — dəsmal, ülgüc, ayaqqabı

Ziyillər yoluxucudurmu?

Bəli — virus mənşəli ziyillər yoluxucudur. Yoluxma iki yolla baş verir:

• Birbaşa təmas — ziyili olan dəri ilə təmas
• Dolayı təmas — ümumi dəsmal, ülgüc, ayaqqabı, hovuz və hamam səthləri

Vacib məqam: ziyili olan bir insanla təmas həmişə yoluxma demək deyil. Hər insanın HPV-yə qarşı immun cavabı fərqlidir — bəzi şəxslərdə virus heç ziyil yaratmır.

Həmçinin öz-özünə yayılma (autoinokulyasiya) də mümkündür: ziyili qaşımaq, dırnaqla dəşmək və ya təraş etmək virusu bədənin digər nahiyələrinə keçirə bilər. Ona görə ziyili özbaşına qoparmaq, kəsmək və ya dəşmək təhlükəlidir.

Yoluxma riskini azaltmaq üçün

• İctimai hovuz, hamam və duşlarda qoruyucu ayaqqabı geyinin
• Şəxsi dəsmal, ülgüc və ayaqqabınızı paylaşmayın
• Dəridəki kəsik və sıyrıqları təmiz saxlayın
• Ziyilə toxunduqdan sonra əllərinizi yuyun
• Ziyili qaşımayın və qopartmayın
• Ziyilin üzərində təraş etməyin

Ziyil növləri

Ziyil təhlükəlidirmi?

Əksər ziyillər xoşxassəlidir və sağlamlıq üçün ciddi risk yaratmır. Lakin bəzi hallar diqqət tələb edir:

• Cinsiyyət nahiyəsindəki ziyillər — bəzi HPV tipləri uzunmüddətli perspektivdə onkoloji risklə əlaqələndirilir. Bu nahiyədə ziyil aşkarlanarsa, mütləq həkim müayinəsi lazımdır.
• İmmun çatışmazlığı olan şəxslərdə — ziyillər daha çox yayılır, daha çətin keçir və daha tez təkrarlanır.
• Ziyilə bənzəyən, lakin ziyil olmayan törəmələr — bəzi dəri xərçəngi növləri xarici görünüşcə ziyili xatırlada bilər. Xüsusən böyüyən, qanayan, rəngi qeyri-bərabər olan törəmələr istisna edilməlidir.

Ziyil öz-özünə keçirmi?

Bəli, bir çox ziyil immun sistem virusu tanıyıb neytrallaşdırdıqdan sonra aylar və ya illər ərzində öz-özünə keçə bilər. Uşaqlarda bu ehtimal daha yüksəkdir.

Lakin gözləmək həmişə düzgün seçim deyil, çünki bu müddət ərzində:

• Ziyil bədənin digər nahiyələrinə yayıla bilər
• Ətrafdakı insanlara yoluxa bilər
• Ayaq altı ziyilləri böyüyüb ağrı verməyə başlaya bilər
• Üz nahiyəsindəki ziyillər çoxala bilər

Ona görə ziyilin gözlənilməsi və ya müalicə olunması qərarı — yerləşməsi, sayı, ölçüsü və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq verilir.

Ziyil diaqnozu necə qoyulur?

Ziyilin diaqnozu adətən klinik müayinə ilə qoyulur — dermatoloq törəmənin formasını, səthini, rəngini və yerləşməsini qiymətləndirir.

Şübhəli hallarda əlavə üsullar tətbiq oluna bilər:

• Dermatoskopik müayinə — törəmənin daxili quruluşunun böyüdülmüş şəkildə incələnməsi
• Fərqləndirici diaqnoz — ziyilin seboreik keratoz, molluscum contagiosum, döyənək və digər törəmələrdən ayırd edilməsi
• Biopsiya — yalnız diaqnoz şübhəli olduqda və bədxassəli törəməni istisna etmək üçün

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

• Ziyil ağrı verirsə — xüsusən ayaq altında
• Ziyillərin sayı artırsa və yayılırsa
• Ziyil qanayırsa və ya iltihablanırsa
• Üz nahiyəsində ziyil varsa
• Cinsiyyət nahiyəsində ziyil aşkarlanıbsa — gecikdirmədən
• Ziyil sürətlə böyüyürsə və ya formasını dəyişirsə
• Diabet və ya immun çatışmazlığı varsa
• Ev üsulları və aptek vasitələri nəticə verməyibsə

Tez-tez verilən suallar

Ziyil nədir və niyə yaranır?

Ziyil insan papilloma virusunun (HPV) dərinin üst qatına daxil olub hüceyrələri sürətlə çoxaltması nəticəsində yaranan xoşxassəli törəmədir. Dəridəki kiçik zədələnmələr, nəm mühit və zəif immunitet riski artırır.

Ziyil yoluxucudurmu?

Bəli. Ziyil həm birbaşa təmasla, həm də ümumi əşyalar (dəsmal, ülgüc, ayaqqabı) və nəm ictimai məkanlar vasitəsilə yoluxa bilər. Həmçinin ziyili qaşımaqla bədənin digər nahiyələrinə də keçirmək mümkündür.

Ziyil xərçəngə çevrilirmi?

Adi əl və ayaq ziyilləri xoşxassəlidir və xərçəngə çevrilmir. Lakin cinsiyyət nahiyəsindəki bəzi HPV tipləri uzunmüddətli perspektivdə onkoloji risklə əlaqələndirilir — bu nahiyədə ziyil mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Ziyil öz-özünə keçirmi?

Bir çox ziyil immun sistem virusu neytrallaşdırdıqdan sonra aylar və ya illər ərzində öz-özünə keçə bilər. Lakin bu müddətdə ziyil yayıla və başqalarına yoluxa bilər, ona görə gözləmək həmişə düzgün seçim deyil.

Ziyili özüm qopara bilərəmmi?

Xeyr. Ziyili kəsmək, dəşmək və ya qopartmaq infeksiya, qanaxma, çapıq və virusun digər nahiyələrə yayılması riski yaradır. Xüsusən diabet olan şəxslərdə bu, ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Ziyil müalicədən sonra təkrar çıxırmı?

Bəli, mümkündür. HPV virusu dəridə qala bildiyi üçün — xüsusən immuniteti zəif olan şəxslərdə — ziyillər müalicədən sonra təkrarlana bilər. Bu, müalicənin uğursuz olduğunu göstərmir.

Ayaq altındakı ziyil niyə ağrı verir?