Qasıq Göbələyi (Tinea Cruris): Əlamətləri, Səbəbləri və Müalicəsi

Giriş

Dərinin səthi göbələk infeksiyaları arasında dermatofitlərin törətdiyi infeksiyalar mühüm yer tutur. Dermatofitlər keratinlə zəngin toxumalara, xüsusilə dəri, saç və dırnaqlara təsir edən göbələklərdir.

Bu infeksiyalar bədənin müxtəlif nahiyələrində, o cümlədən qasıq nahiyəsində də yarana bilər. Qasıq nahiyəsində dermatofitlərin törətdiyi səthi göbələk infeksiyası tinea cruris, yəni qasıq göbələyi adlanır.

Qasıq göbələyi haqqında ümumi məlumat

Qasıq göbələyi əsasən qasıq büküşlərini və budun daxili səthini əhatə edən səthi dermatofit infeksiyasıdır. İsti və rütubətli mühit bu infeksiyanın inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır.

Xüsusilə həddindən artıq tərləmə, dərinin uzun müddət nəm qalması, sıx geyim və dərinin bir-birinə sürtünməsi infeksiyanın yaranma və inkişaf riskini artıra bilər.

Qasıq göbələyinin klinik əlamətləri və yayılma xüsusiyyətləri

Əsas klinik əlamətlər

Qasıqda göbələyin əsas klinik əlamətləri qızartı, qaşınma, qabıqlanma və kənarları daha qabarıq olan, periferiyaya doğru genişlənən səpgilərdir. İnfeksiya irəlilədikcə səpgilər genişlənə və genital nahiyəyə yayıla bilər.

Buna görə qasıq göbələyinin klinik xüsusiyyətlərinin düzgün qiymətləndirilməsi xəstəliyin digər dəri xəstəliklərindən fərqləndirilməsi və uyğun müalicənin seçilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Risk faktorları

Gündəlik həyatda bəzi vərdişlər qasıq nahiyəsində göbələk infeksiyasının yaranması və inkişafı üçün əlverişli şərait yarada bilər.

Xüsusilə idman və fiziki fəaliyyət zamanı artan tərləmə, tərləmiş paltarların uzun müddət dəyişdirilməməsi, sıx geyimlərdən istifadə və şəxsi əşyaların başqaları ilə paylaşılması infeksiyaya yoluxma riskini artıra bilər.

Bu amillər yalnız infeksiyanın yaranma ehtimalını artırmır, həmçinin artıq mövcud olan göbələk infeksiyasının davam etməsinə və daha da inkişaf etməsinə şərait yarada bilər.

İnfeksiyanın yayılması

İnfeksiya yoluxmuş dəri ilə birbaşa təmas nəticəsində başqa insana keçə bildiyi kimi, yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi dəsmal, geyim və digər şəxsi əşyalar vasitəsilə də yayıla bilər.

Bundan əlavə, bədənin digər nahiyələrində olan göbələk infeksiyası qasıq nahiyəsinə də yayıla bilər. Xüsusilə ayaqlarda yaranan tinea pedis (ayaq göbələyi) infeksiyasının qasıq nahiyəsinə yayılması mühüm yoluxma mexanizmlərindən biridir.

İnsan yoluxmuş nahiyəyə toxunduqdan sonra əlləri vasitəsilə göbələyi qasıq nahiyəsinə daşıya bilər. Bu proses öz-özünə yayılma (autoinokulyasiya) adlanır.

Xəstəliyin klinik gedişi

Tinea cruris bəzi hallarda yalnız qasıq nahiyəsi ilə məhdudlaşmır və infeksiya yaxın dəri sahələrinə doğru tədricən yayıla bilər.

Xəstəliyin klinik gedişi infeksiyanın müddətindən, yayılma dərəcəsindən və əvvəlki müalicələrdən asılı olaraq fərqli ola bilər. Bu səbəbdən qasıq nahiyəsində müşahidə olunan səpginin yalnız görünüşünə deyil, zamanla necə dəyişdiyinə də diqqət yetirmək vacibdir.

Qasıq göbələyinin törədiciləri

Tinea cruris-in əsas törədiciləri arasında Trichophyton rubrum, Trichophyton interdigitale və Epidermophyton floccosum yer alır.

Bu törədicilər arasında Trichophyton rubrum xüsusilə mühüm yer tutur və müxtəlif səthi dermatofit infeksiyalarına səbəb olmaqla yanaşı, tinea cruris-in də əsas törədicilərindən biri hesab olunur.

Qasıq göbələyinin müalicəsində əsas məqsəd infeksiyanın aradan qaldırılması və xəstəliyin təkrarlanmasının qarşısının alınmasıdır. Müalicə seçimi infeksiyanın yayılma dərəcəsindən, klinik əlamətlərin şiddətindən və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərindən asılı olaraq müəyyən edilir.

Qasıq göbələyinin müalicəsi

Topikal antifungal preparatlar

İnfeksiyanın diaqnozu təsdiqləndikdən sonra müalicədə əsasən topikal antifungal preparatlardan istifadə olunur.

Bu məqsədlə terbinafin, butenafin, klotrimazol, mikonazol və digər antifungal preparatlar tətbiq edilə bilər.

Preparatlar adətən infeksiyalaşmış nahiyəyə və onun ətrafındakı dəriyə tövsiyə olunan müddət ərzində tətbiq edilir.

Terbinafin və butenafin

Topikal antifungal preparatlar arasında terbinafin və butenafin göbələyin müalicəsində effektivliyi qiymətləndirilmiş preparatlardandır.

Bu iki preparatın effektivliyini birbaşa müqayisə edən klinik tədqiqatlardan biri Hindistanda, NRS Medical College-in Dermatologiya şöbəsində aparılmışdır.

Klinik tədqiqat

Tədqiqatın məqsədi və iştirakçıları

Bu klinik tədqiqat 2005-ci ilin iyunundan 2006-cı ilin mayınadək NRS Medical College-in Dermatologiya şöbəsinə müraciət edən xəstələr arasında aparılmışdır.

Tədqiqatın məqsədi tinea cruris-in müalicəsində istifadə olunan antifungal preparatların effektivliyini müqayisə etmək olmuşdur. Tədqiqata 18–61 yaş arasında olan 76 kişi xəstə daxil edilmişdir.

Diaqnostika

Tədqiqatdan əvvəl bütün xəstələrdə tinea cruris diaqnozu mikroskopik KOH müayinəsi və göbələk kulturası ilə təsdiqlənmişdir.

Müayinələrin nəticələrinə əsasən, 76 xəstənin 75-də (98,68%) Trichophyton rubrum aşkar edilmişdir.

Müalicə qrupları

Xəstələr iki qrupa bölünmüşdür: bir qrupa 1% terbinafin, digər qrupa isə 1% butenafin kremi təyin edilmişdir.

Hər iki preparat gündə bir dəfə olmaqla 2 həftə müddətində tətbiq edilmişdir. Xəstələrin klinik vəziyyəti müalicənin 7-ci, 14-cü və 42-ci günlərində qiymətləndirilmişdir.

Tədqiqatın nəticələri

Tədqiqatın nəticələrinə görə, hər iki preparat tinea cruris-in müalicəsində effektiv olmuşdur.

Bununla yanaşı, müxtəlif qiymətləndirmə mərhələlərində 1% butenafin qrupunda mikoloji sağalma göstəriciləri 1% terbinafin qrupu ilə müqayisədə daha yüksək olmuşdur.

Bu fərq xüsusilə müalicədən sonrakı 14-cü və 42-ci günlərdə daha aydın müşahidə edilmişdir.

42-ci günün nəticələri

94,87% 1% Butenafin

62,16% 1% Terbinafin

Müalicədən sonrakı 42-ci gündə mikoloji sağalma 1% butenafin istifadə edən xəstələrdə 94,87%, 1% terbinafin istifadə edən xəstələrdə isə 62,16% təşkil etmişdir.

Müəlliflər bu nəticələrə əsasən, həmin tədqiqat çərçivəsində 1% butenafinin 1% terbinafinlə müqayisədə daha yüksək mikoloji sağalma göstəricisi verdiyini bildirmişlər.

Nəticə

Qasıq göbələyi geniş yayılmış səthi dermatofit infeksiyalarından biri olub, xüsusilə isti və rütubətli mühit, həddindən artıq tərləmə və şəxsi gigiyena ilə bağlı risk faktorlarının mövcudluğu zamanı daha çox müşahidə edilir.

Xəstəliyin klinik təzahürləri xarakterik olsa da, diaqnozun dəqiqləşdirilməsi və müalicə taktikasının düzgün müəyyənləşdirilməsi üçün müvafiq laborator müayinələrin aparılması vacibdir.

Xüsusilə törədicinin müəyyənləşdirilməsi epidemioloji xüsusiyyətlərin qiymətləndirilməsi, eləcə də uyğun antifungal müalicənin seçilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Beləliklə, tinea cruris-in effektiv müalicəsi yalnız klinik əlamətlərin qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmamalı, dəqiq diaqnostik yanaşmaya, törədicinin müəyyənləşdirilməsinə və uyğun antifungal preparatın seçilməsinə əsaslanmalıdır.

Səthi göbələk infeksiyalarında antifungal preparatlara qarşı rezistentliyin artan narahatlıq doğurduğu nəzərə alınaraq, düzgün diaqnostikanın aparılması və müalicənin sübutlara əsaslanaraq seçilməsi xəstəliyin effektiv idarə olunmasının əsas şərtlərindəndir.

Fərdi yanaşma və əsaslandırılmış müalicə strategiyası xəstəliyin nəzarətə alınması və təkrarlanma ehtimalının azaldılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.