Genital Ziyil yaranma səbəbi və necə müalicə olunur?

Genital ziyil nədir?

Genital ziyillər cinsiyyət orqanlarında, anus ətrafında və ya perineumda yaranan kiçik, kobud səthli törəmələrdir. Tək və ya qrup şəklində olur, qrup halında gül kələminə bənzəyə bilər. Rəngi ağ, qırmızı, dəri rəngində və ya ətrafdakı dəridən tünd ola bilər. Çox vaxt heç bir əlamət vermir, bəzən isə ağrı, qaşınma və ya qanaxma ola bilər.

Əl, ayaq və üzdə yaranan ziyillər haqqında ümumi məlumat üçün: ziyil nədir və necə yaranır.

Genital ziyilə nə səbəb olur?

Genital ziyillərə insan papilloma virusu (HPV), ən çox onun 6 və 11 tipləri səbəb olur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə cinsi aktiv insanların demək olar ki, hamısı həyatının hansısa mərhələsində HPV ilə yoluxur, çox vaxt heç bir əlamət olmadan; immun sistem adətən virusu 1–2 il ərzində orqanizmdən təmizləyir.

Genital ziyil necə yoluxur?

• Dəri-dəri təması, o cümlədən vaginal və anal cinsi əlaqə
• Ortaq istifadə olunan seks oyuncaqları
• Oral cinsi əlaqə (nadir hallarda)

Virus görünən ziyil olmadıqda da ötürülə bilər. NHS-in qeyd etdiyi kimi, genital ziyil öpüşmə, ortaq dəsmal, qab-qacaq və ya unitaz oturacağı ilə keçmir. Ziyillər yoluxmadan bir neçə həftə və ya ay sonra, DermNet-ə görə adətən 3–6 ay sonra görünür — buna görə yoluxmanın nə vaxt olduğunu müəyyən etmək çox vaxt çətindir.

Genital ziyil təhlükəlidirmi, xərçəngə çevrilirmi?

Genital ziyillərə səbəb olan HPV 6 və 11 aşağı riskli tiplərdir və ziyillərin özü xərçəng deyil. Lakin bəzi yüksək riskli HPV tipləri uşaqlıq boynu, anus və digər anogenital xərçənglərə səbəb olur; DermNet qeyd edir ki, yüksək və aşağı riskli tiplər birlikdə ötürülə bilər. Ona görə genital ziyil aşkarlandıqda həkim müayinəsi, qadınlarda isə uşaqlıq boynu skrininqi vacibdir.

Genital ziyil necə müalicə olunur?

NHS-ə görə genital ziyillər bəzən 6 ay ərzində öz-özünə keçə bilər, lakin bu müddətdə yoluxdurma davam edir və müalicəni yalnız həkim təyin etməlidir. Əsas üsullar:

• Həkim təyin etdiyi yerli preparatlar: podofillotoksin və ya imikvimod tərkibli krem və məhlullar; ağrı, qıcıqlanma və yanma verə bilər.
• Krioterapiya: ziyilin maye azotla dondurulması; bir neçə dəfə təkrarlanması lazım ola bilər.
• Elektrocərrahiyyə, lazer və cərrahi kəsmə: xüsusilə iri və çoxsaylı ziyillərdə; ağrı, qıcıqlanma və iz yarada bilər.

Genital ziyil təkrarlanırmı?

Müalicənin təsiri həftələr və ya aylar çəkə bilər. Virus dəridə gizli formada qala bildiyi üçün DermNet-ə görə təkrarlanma çox tez-tez olur, xüsusilə kişilərdə. Təkrarlanma müalicənin səhv aparıldığını göstərmir; belə hallarda üsul dəyişdirilə və ya kombinə müalicə planlana bilər.

Partnyor, prezervativ və cinsi həyat

• Ziyillər tamamilə keçənə qədər cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur.
• Cari cinsi partnyorun da müayinədən keçməsi məsləhətdir: onda əlamətsiz ziyil ola bilər.
• Prezervativ riski azaldır, lakin virus prezervativlə örtülməyən dəridən də keçə bilər.
• Bəzi ziyil kremləri prezervativ və diafraqmanı zəiflədə bilər — bunu həkimdən soruşun.

Hamiləlikdə genital ziyil

NHS-ə görə genital ziyillər hamiləlikdə adətən zərərli deyil, lakin bu dövrdə böyüyə və daha çox qıcıqlana bilər; virusun doğuş zamanı körpəyə keçməsi nadirdir. Ziyil kremlərinin və məhlullarının çoxu hamiləlikdə tövsiyə olunmur, ona görə müalicə çox vaxt doğuşdan sonraya saxlanılır — ziyillər isə çox vaxt doğuşdan sonrakı 6 həftə ərzində keçir. Hamiləlikdə ziyil aşkarlayan qadın bunu mütləq həkiminə bildirməlidir.

HPV peyvəndi genital ziyildən qoruyurmu?

Bəli. NHS-ə görə HPV peyvəndi genital ziyillərdən və bəzi xərçənglərdən qoruyur. ÜST peyvəndi 9–14 yaşlı qızlara, cinsi həyata başlamazdan əvvəl tövsiyə edir; DermNet də peyvəndin gənc yaşda, cinsi həyatdan əvvəl ən effektiv olduğunu qeyd edir. Peyvəndin sizin üçün uyğunluğunu həkimlə müzakirə edin.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

• Cinsiyyət orqanlarında və ya anus ətrafında yeni qabar və ya ziyil yaranıbsa
• Törəmə qanayırsa, ağrıyırsa və ya sürətlə böyüyürsə
• Partnyorunuzda genital ziyil aşkarlanıbsa
• Hamiləlik dövründə ziyil yaranıbsa
• Müalicədən sonra ziyil yenidən çıxıbsa

Ziyilin növləri və müalicə üsulları haqqında ətraflı: ziyil müalicəsi.

Genital ziyil haqqında tez-tez verilən suallar

Genital ziyil öz-özünə keçirmi?

NHS-ə görə bəzən 6 ay ərzində öz-özünə keçə bilər, lakin bu müddətdə virus partnyora ötürülə bilər. Müalicə ehtiyacına həkim qərar verir.

Prezervativ genital ziyildən qoruyurmu?

Prezervativ yoluxma riskini azaldır, amma tam qorumur: virus prezervativlə örtülməyən dəridən də keçə bilər. HPV peyvəndi əlavə qoruma verir.

Genital ziyil öpüşmə və ya dəsmalla keçirmi?

Xeyr. NHS-ə görə genital ziyil öpüşmə, ortaq dəsmal, qab-qacaq və ya unitaz oturacağı ilə keçmir; dəri-dəri təması və cinsi yolla ötürülür.

Genital ziyil xərçəngə çevrilirmi?

Ziyillərə səbəb olan HPV 6 və 11 aşağı riskli tiplərdir və ziyil özü xərçəngə çevrilmir. Lakin yüksək riskli HPV tipləri də eyni yolla ötürülə bildiyi üçün həkim müayinəsi və qadınlarda uşaqlıq boynu skrininqi vacibdir.

Genital ziyil niyə yenidən çıxır?

HPV dəridə gizli formada qala bildiyi üçün ziyillər müalicədən sonra tez-tez təkrarlanır, xüsusilə kişilərdə. Bu, müalicənin uğursuz olduğunu göstərmir.

Elmi mənbələr

1. NHS. Genital warts.
2. DermNet. Anogenital warts.
3. World Health Organization. Human papillomavirus and cancer.