Vitiliqo nədir? - Dermatoloq Mehdi Mahmudi
Vitiliqo nədir?
Vitiligo nedir? Əgər dərinizdə kənarları aydın seçilən, süd kimi ağ bir ləkə görmüsünüzsə, böyük ehtimalla bu, vitiliqodur. Vitiliqo - dərinin rənginə cavabdeh olan melanosit hüceyrələrinin zədələnməsi və ya işini itirməsi nəticəsində yaranan xroniki piqment pozğunluğudur. Bu hüceyrələr fəaliyyətini dayandırdıqda həmin nahiyədə melanin istehsalı azalır və dəri öz təbii rəngini itirir.
Çoxlarımız vitiliqoya sadəcə "ağ ləkə" kimi yanaşırıq. Əslində onun kökündə immun sistemin işi, genetik meyllilik, oksidativ stress və melanositlərin zədələnməsi dayanır, bəzən isə başqa autoimmun xəstəliklərlə əlaqəsi olur. Buna görə vitiliqoya sadəcə kosmetik problem kimi baxmaq düzgün deyil - bu, real dermatoloji xəstəlikdir və ciddi diqqət tələb edir.
Bir məqamı xüsusilə qeyd etmək istəyirəm: vitiliqo yoluxucu deyil. Toxunmaqla, eyni qabdan yeməklə, qucaqlaşmaqla, paltar və ya dəsmal paylaşmaqla keçmir.
Vitiliqo necə yaranır?
Vitiliqonun mərkəzində melanositlərin itirilməsi və ya zədələnməsi durur. Bu hüceyrələr dəridə, saçda və gözdə rəng yaradan melanin pigmentini istehsal edir; zədələndikdə isə həmin sahə rəngini itirib ağappaq görünür.
Tədqiqatlar göstərir ki, prosesin əsasında autoimmun mexanizm dayanır - immun sistem nədənsə öz melanositlərini "yad" elementlər kimi qəbul edib onlara hücum edir. Bu zaman sitotoksik T-limfositlər işə düşür, iltihabi sitokinlər və interferon siqnal yolları aktivləşir, oksidativ stress isə prosesi daha da sürətləndirir.
Burada vacib bir nüansı qeyd etmək lazımdır: hər ağ ləkə vitiliqo demək deyil. Göbələk infeksiyaları, iltihabdan sonra qalan hipopiqmentasiya, pityriasis alba və bir sıra digər vəziyyətlər də oxşar görünüş yarada bilər. Ona görə dəqiq diaqnozu yalnız dermatoloq qoya bilər.
Vitiliqonun əlamətləri
Vitiliqonun ən səciyyəvi əlaməti - sərhədləri kəskin seçilən, süd-ağ rəngli ləkələrdir. Bunlar bədənin istənilən nahiyəsində ortaya çıxa bilər, lakin ən çox üzdə, əllərdə, barmaq uclarında, dirsək və dizlərdə, ayaqlarda, ağız və göz ətrafında, həmçinin genital bölgədə rast gəlinir.
Bəzən ləkə olan sahədəki tüklər də rəngini itirir - bu hala polioz deyilir. Qaşda, kirpikdə, saqqalda və ya saçda yerli ağarma vitiliqo ilə eyni vaxtda müşahidə oluna bilər, çünki həmin bölgədəki melanositlərin funksiyası da pozulmuşdur.
Vitiliqo özlüyündə ağrı vermir, qaşınmır, irinli səpkiyə səbəb olmur. Amma bu, onun "zərərsiz" olduğu anlamına gəlmir: xüsusilə üzdə və əllərdə yayılan ləkələr insanın özünəinamına ciddi təsir edə bilər və bunu gözardı etmək olmaz.
Vitiliqo kimlərdə rast gəlinir?
Vitiliqo uşaqlarda, yeniyetmələrdə və böyüklərdə eyni şəkildə yarana bilər; demək olar ki, hər yaşda başlaya bilsə də, çox vaxt gənc yaşlarda özünü göstərir. Ailədə vitiliqo və ya digər autoimmun xəstəlik tarixçəsi olduqda, risk bir qədər artır.
Bəzi hallarda vitiliqo digər autoimmun xəstəliklərlə, xüsusən qalxanabənzər vəzin pozğunluqları ilə birgə görünür. Lakin bu, vitiliqosu olan hər kəsdə qalxanabənzər vəz problemi olacağı demək deyil; sadəcə həkim ehtiyac duyduqda əlavə analiz təyin edə bilər.
Praktikamda ən tez-tez rastlaşdığım iki səhv reaksiya var: bəziləri ağ ləkəni görən kimi həddindən artıq qorxuya qapılır, bəziləri isə "özü keçər" deyə aylarla gözləyir. İkisi də doğru deyil. Ən düzgün addım - ləkəni vaxtında dermatoloqa göstərib dəqiq diaqnoz almaqdır.
Vitiliqonun növləri
Vitiliqonun bir neçə klinik forması var. Ən çox rast gəlinən forma - qeyri-seqmentar vitiliqodur. Bu forma adətən bədənin hər iki tərəfində simmetrik şəkildə yayılır və ən çox əllərdə, üzdə, dizlərdə, dirsəklərdə və ağız ətrafında özünü göstərir.
Seqmentar vitiliqo isə fərqlidir: əsasən bədənin bir tərəfində, müəyyən dermatom xətti boyunca yayılır. Adətən daha gənc yaşda başlayır və müəyyən müddətdən sonra sabitləşə bilər; müalicə yanaşması da qeyri-seqmentar formadan fərqli ola bilər.
Bunlardan başqa lokal, yayılmış, akrofasial və universal formalar da mövcuddur. Amma pasiyent üçün əsl önəm bu adları əzbərləməkdə deyil - önəmli olan xəstəliyin hazırda aktiv olub-olmadığını, nə sürətlə yayıldığını və müalicəyə necə cavab verə biləcəyini həkimlə birlikdə qiymətləndirməkdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk siz yazın!
Şərh yaz