Venerologiya nədir? Dermatoloq izahı ilə
Venerologiya nədir? Venerologiya cinsi yolla ötürülən infeksiyaların yaranma mexanizmini, klinik əlamətlərini, diaqnostikasını, müalicəsini və profilaktikasını öyrənən tibb sahəsidir. Bu sahə dermatologiya ilə sıx əlaqəlidir. Çünki bir çox cinsi yolla yoluxan infeksiya ilk növbədə dəridə və selikli qişalarda yara, qabarcıq, ziyil, qızartı və digər dəyişikliklərlə özünü göstərə bilər. Veneroloji xəstəliklərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların bəzən heç bir əlamət yaratmadan davam etməsidir. İnfeksiya daşıyan şəxs özünü sağlam hiss edə bilər, lakin xəstəliyi cinsi partnyoruna ötürə bilər. Buna görə venerologiyada yalnız görünən əlamətlərin aradan qaldırılması deyil, laborator diaqnostika, yoluxma zəncirinin müəyyənləşdirilməsi və təkrar infeksiyanın qarşısının alınması da əsas yer tutur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2025-ci ildə dərc etdiyi məlumatlara görə, dünyada hər gün 15-49 yaş qrupunda bir milyondan çox insan müalicə edilə bilən cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan birinə yoluxur. Bu infeksiyaların əksəriyyəti əlamətsiz keçir. Veneroloji xəstəliklərə yalnız genital nahiyədə yaranan problemlər daxil deyil. Bəzi infeksiyalar ağız boşluğunu, udlağı, düz bağırsağı, limfa düyünlərini, sinir sistemini və digər orqanları da zədələyə bilər. Bu səbəbdən venerologiya yalnız lokal dəri xəstəliklərini deyil, sistemik infeksiyaların müəyyən hissəsini də əhatə edir. Venerologiya tarixən zöhrəvi xəstəliklər adlandırılan infeksiyaların öyrənilməsi ilə formalaşıb. Müasir tibbdə isə daha geniş mənaya malik olan cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ) termini işlədilir. Burada vacib terminoloji fərq mövcuddur. İnfeksiya orqanizmə daxil olmuş mikroorqanizmin mövcudluğunu ifadə edir. Xəstəlik isə həmin infeksiyanın klinik əlamətlər və ya orqan zədələnməsi yaratdığı vəziyyətdir. İnsan infeksiyaya yoluxduğu halda heç bir şikayəti olmaya bilər. Venerologiyanın əsas tədqiqat və klinik fəaliyyət istiqamətlərinə aşağıdakılar daxildir: Dermatologiya dəri, saç, dırnaq və selikli qişa xəstəliklərini öyrənir. Venerologiyanın dermatologiya ilə birgə inkişaf etməsinin əsas səbəbi isə bir çox cinsi infeksiyanın xarakterik dəri əlamətləri yaratmasıdır. Məsələn, sifilisin ilkin mərhələsində genital nahiyədə ağrısız yara meydana çıxa bilər. İkincili sifilis zamanı isə səpgilər bədənin müxtəlif hissələrində, hətta ovuc içlərində və ayaqaltılarında müşahidə oluna bilər. Genital herpes adətən qruplaşmış mayeli qabarcıqlar və ağrılı yaralarla xarakterizə olunur. İnsan papilloma virusunun bəzi tipləri isə genital ziyillərin yaranmasına səbəb olur. Belə hallarda dəri dəyişikliklərinin morfologiyası, yerləşməsi və inkişaf ardıcıllığı dermatoloji qiymətləndirmənin əsas hissəsidir. Bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən mütəxəssis dermatoveneroloq adlanır. Dermatoveneroloq həm dermatoloji problemlərin, həm də cinsi yolla ötürülən infeksiyaların diaqnostikasında və müalicəsində ixtisaslaşan həkimdir. Dəridə yaranan dəyişikliklərin hansı tibbi ixtisasa aid olması haqqında dəri problemlərində hansı həkimə müraciət etməli? məqaləsində də məlumat əldə etmək mümkündür. Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar törədicinin növünə görə bakterial, virus və parazitar qruplara ayrılır. Hər qrupun xəstəlik mexanizmi və müalicəsi fərqlidir. Bunlardan başqa HIV infeksiyası və hepatit B də cinsi yolla ötürülə bilən infeksiyalara daxildir. Hər bir xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ayrıca yanaşma tələb edir. Cinsi infeksiyaların əlamətləri törədicidən, yoluxmanın yerləşdiyi nahiyədən və xəstəliyin mərhələsindən asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən şikayətlər bunlardır: Bu əlamətlərin hər biri mütləq cinsi infeksiyanı göstərmir. Kontakt dermatit, follikulit, göbələk infeksiyası və bəzi digər dermatoloji xəstəliklər də genital nahiyədə oxşar dəyişikliklər yarada bilər. Digər tərəfdən, sadalanan əlamətlərin olmaması infeksiyanın mövcud olmadığını sübut etmir. Xüsusilə xlamidiya və qonoreya bəzi insanlarda uzun müddət nəzərəçarpan şikayət yaratmaya bilər. Xeyr. Genital nahiyənin dərisi sürtünmə, təraş, gigiyena məhsulları, tərləmə və kimyəvi qıcıqlandırıcılara məruz qalır. Bu səbəbdən həmin nahiyədə infeksion olmayan dermatoloji problemlər də geniş şəkildə müşahidə edilir. Məsələn, təraşdan sonra yaranan follikulit kiçik qızarmış və irinli papulalar şəklində görünə bilər. Kontakt dermatit isə qaşınma, yanma və səthi qızartı yarada bilər. Kandidoz da genital nahiyədə qaşınma və qızartıya səbəb ola bilər. Lakin genital kandidoz adətən klassik cinsi yolla ötürülən infeksiyalar qrupuna daxil edilmir. Genital herpesdə isə ağrılı, maye ilə dolu qabarcıqların sonradan səthi yaralara çevrilməsi xarakterik klinik xüsusiyyətlərdən biridir. Bu fərqlərin daha geniş izahı üçün cinsiyyət orqanından sızanaq çıxması mövzusunda olan məqaləyə baxmaq olar. Sifilis Treponema pallidum bakteriyasının yaratdığı sistemik infeksiyadır. Xəstəliyin mərhələləri bir-birindən fərqli klinik əlamətlərlə xarakterizə olunur. İlkin sifilisdə yoluxma nahiyəsində şankr adlanan yara yarana bilər. Bu yara klassik olaraq ağrısız olur. Buna görə bəzi pasiyentlər yaranın mövcudluğunu gec fərq edir. İkincili sifilis mərhələsində səpkilər gövdədə, ətraflarda, ovuc içlərində və ayaqaltılarında görünə bilər. Limfa düyünlərinin böyüməsi, halsızlıq və selikli qişa dəyişiklikləri də meydana çıxa bilər. Müalicə edilməyən sifilis bəzi hallarda sinir və ürək-damar sistemi daxil olmaqla müxtəlif orqanları zədələyə bilər. Həmçinin hamiləlik zamanı infeksiyanın dölə ötürülməsi ciddi nəticələr yarada bilər. Sifilis antibiotiklərlə müalicə olunan infeksiyadır. Lakin müalicə sxemi xəstəliyin mərhələsinə və klinik vəziyyətə görə seçilir. Genital herpes Herpes simplex virusunun yaratdığı infeksiyadır. Xəstəlik daha çox HSV-2 ilə əlaqəli olsa da, HSV-1 də genital infeksiyaya səbəb ola bilər. Herpesin klinik gedişində dəridə və selikli qişada ağrılı qabarcıqlar, yaralar, yanma və göynəmə müşahidə edilə bilər. Bəzi hallarda isə infeksiya çox zəif simptomlarla və ya tamamilə əlamətsiz keçir. Herpes virusunun əsas bioloji xüsusiyyətlərindən biri sinir düyünlərində latent vəziyyətdə qalmasıdır. Virus müəyyən dövrlərdə yenidən aktivləşərək təkrarlanan səpkilər yarada bilər. Antiviral preparatlar virusun çoxalmasını məhdudlaşdırır və simptomları idarə etməyə kömək edir. Lakin hazırkı müalicə üsulları HSV infeksiyasını orqanizmdən tamamilə aradan qaldırmır. Asiklovir haqqında Asiklovir maz nədir? məqaləsində əlavə məlumat var. Genital herpesdə isə ağızdan qəbul edilən sistemik antiviral terapiya çox vaxt əsas müalicə yanaşmasıdır. Bəli. İnsan papilloma virusu, yəni HPV, venerologiyada mühüm yer tutan viruslardan biridir. HPV-nin müxtəlif tipləri mövcuddur. Bəzi tiplər genital ziyillərə səbəb olur. Digər yüksək riskli tiplər isə uşaqlıq boynu və bəzi başqa nahiyələrdə xərçəngönü dəyişikliklər və xərçənglə əlaqələndirilir. Genital ziyillər klinik olaraq tək və ya çoxsaylı, yumşaq və bəzən gül kələminə bənzəyən çıxıntılar şəklində görünə bilər. Hər HPV infeksiyasında görünən ziyil yaranmır. Ziyilin götürülməsi görünən törəmənin müalicəsidir. Bu, virusun orqanizmdən tamamilə yox olması demək deyil. Buna görə təkrarlanma mümkündür. Saytda mövcud olan genital ziyillərin yaranma səbəbi və müalicəsi məqaləsində bu mövzu ayrıca izah edilir. Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların əsas yoluxma yollarına vaginal, anal və oral cinsi təmas daxildir. Bəzi infeksiyalar genital nahiyədə dəri və selikli qişaların birbaşa təması nəticəsində də ötürülə bilər. Yoluxma mexanizmi infeksiyanın növündən asılıdır. Məsələn, xlamidiya və qonoreya əsasən yoluxmuş selikli qişa və ifrazatlarla təmas nəticəsində ötürülür. HPV və herpes isə yoluxmuş dəri və selikli qişa ilə təmasdan da yayıla bilər. HIV və hepatit B kimi infeksiyalarda qan və digər bioloji mayelərlə əlaqəli yoluxma yolları da mövcuddur. Bəzi infeksiyalar hamiləlik və doğuş zamanı anadan uşağa keçə bilər. Bu səbəbdən hamiləlik dövründə tövsiyə olunan infeksion skrininqlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəli. Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların ən mühüm epidemioloji xüsusiyyətlərindən biri simptomsuz gedişdir. Əlamətlərin olmaması mikroorqanizmin fəaliyyətsiz olması demək deyil. Məsələn, xlamidiya infeksiyası qadınlarda uşaqlıq boynunda və reproduktiv sistemin yuxarı hissələrində iltihab yarada bilər. Xəstəlik uzun müddət aşkar edilmədikdə çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi və reproduktiv ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Bəzi qonoreya infeksiyaları, xüsusilə udlaq və düz bağırsaq lokalizasiyaları da əlamətsiz keçə bilər. Buna görə analiz ehtiyacı yalnız klinik şikayətə əsasən müəyyən edilmir. Riskli təmas tarixi, əvvəlki infeksiyalar, partnyorun diaqnozu və digər fərdi faktorlar da nəzərə alınır. Veneroloji müayinə xəstəlik tarixçəsinin öyrənilməsi ilə başlayır. Simptomların nə vaxt meydana çıxdığı, əvvəlki infeksiyalar, qəbul edilən dərmanlar və mümkün yoluxma yolları qiymətləndirilir. Genital nahiyədə yara, qabarcıq və ya ziyil varsa, onun morfologiyası və yerləşməsi öyrənilir. Lakin müayinə yalnız vizual baxışla məhdudlaşmır. Şübhə edilən infeksiyaya görə aşağıdakı laborator üsullardan istifadə oluna bilər: Bütün pasiyentlər üçün eyni analiz paketi uyğun deyil. Testlərin seçimi şikayətə, cinsi təmasın növünə, yoluxma ehtimalına və ehtimal edilən törədiciyə əsaslanır. Yoluxmadan dərhal sonra aparılan bəzi testlər infeksiyanı aşkar etməyə bilər. Bunun səbəbi diaqnostik pəncərə dövrüdür. Buna görə testin vaxtı da laborator nəticənin şərhində nəzərə alınmalıdır. Cinsi infeksiyadan şübhələnən şəxs analiz nəticəsi olmadan antibiotik qəbul etməməlidir. Müxtəlif infeksiyaların müalicəsi fərqlənir və nəzarətsiz antibiotik istifadəsi mikroorqanizmlərin dərmanlara davamlılığını artıra bilər. Xüsusilə qonoreyada antibiotik rezistentliyi ciddi beynəlxalq səhiyyə problemidir. Veneroloji müalicə bir preparat və ya vahid müalicə sxemi ilə aparılmır. Müalicəni törədicinin növü müəyyən edir. Bakterial infeksiyalarda uyğun antibiotiklər istifadə olunur. Sifilis, qonoreya və xlamidiya üçün müalicə sxemləri fərqlidir. Preparatın seçimi beynəlxalq klinik tövsiyələrə, xəstəliyin mərhələsinə, mümkün yanaşı infeksiyalara və fərdi tibbi vəziyyətə əsaslanır. Genital herpesdə antiviral müalicə tətbiq edilir. Genital ziyillərdə isə yerli preparatlar, krioterapiya, lazer və digər dermatoloji prosedurlar uyğun hallarda nəzərdən keçirilə bilər. HIV infeksiyasında antiretrovirus terapiya uzunmüddətli virus nəzarətinin əsasını təşkil edir. Hepatit B zamanı da müəyyən klinik hallarda antiviral müalicə tələb olunur. Müalicənin digər mühüm tərəfi cinsi partnyorların qiymətləndirilməsidir. Xüsusilə müalicə edilə bilən bakterial infeksiyalarda yalnız bir şəxsin müalicəsi aparıldıqda təkrar yoluxma riski qala bilər. Genital nahiyədə görünən səpgilər və digər dəri dəyişiklikləri üçün dəri səpgilərinin müayinəsi və müalicəsi xidməti barədə məlumat əldə etmək mümkündür. Laborator təsdiq tələb edən cinsi infeksiyalar isə müvafiq veneroloji və digər ixtisaslaşmış tibbi xidmətlər çərçivəsində qiymətləndirilməlidir. Bəzi infeksiyalar müalicədən sonra tam sağalır, lakin həmin infeksiyaya yenidən yoluxmaq mümkündür. Məsələn, xlamidiya və qonoreya müvafiq antibiotik müalicəsi ilə sağaldıla bilər. Lakin müalicə olunmamış partnyorla təkrar təmas yeni infeksiyaya səbəb ola bilər. Herpesdə vəziyyət fərqlidir. Virus orqanizmdə latent qala və sonradan yenidən aktivləşə bilər. HPV infeksiyasında isə görünən genital ziyillər müalicə edildikdən sonra da yeni törəmələr yarana bilər. Bu fərq müalicədən sonrakı nəzarətin niyə bütün veneroloji xəstəliklərdə eyni olmadığını izah edir. Bəzi cinsi yolla ötürülən infeksiyalar müalicə edilmədikdə reproduktiv sağlamlığa ciddi təsir göstərə bilər. Xlamidiya və qonoreya qadınlarda çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyinə, uşaqlıq borularının zədələnməsinə və sonsuzluq riskinin artmasına səbəb ola bilər. Ektopik hamiləlik riski də yüksələ bilər. Kişilərdə bəzi genital infeksiyalar xaya artımının iltihabı, yəni epididimit ilə əlaqəli ola bilər. Nadir hallarda ağır və ya təkrarlanan proseslər reproduktiv funksiyaya təsir göstərə bilər. İnfeksiyanın erkən müəyyən edilməsi və uyğun müalicə ağırlaşma ehtimalını azaltmaq baxımından əhəmiyyət daşıyır. Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların profilaktikasında fərdi riskin qiymətləndirilməsi və elmi əsaslı qorunma tədbirləri mühüm yer tutur. Prezervativlər cinsi infeksiyaların ötürülmə riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Lakin HPV və herpes kimi dəri təması ilə də yayılan infeksiyalara qarşı tam qorunma təmin etmir. HPV və hepatit B infeksiyalarına qarşı peyvəndlərin mövcudluğu veneroloji profilaktikanın mühüm üstünlüklərindəndir. Cinsi yolla ötürülən infeksiya şübhəsində laborator yoxlanışı yalnız simptomlar başlayana qədər təxirə salmaq düzgün deyil. Aşağıdakı hallarda mütəxəssis qiymətləndirməsi məqsədəuyğundur: Qızdırma ilə birlikdə güclü aşağı qarın ağrısı, xayada kəskin ağrı və şişkinlik və ya ümumi vəziyyətin ağırlaşması təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edə bilər. HIV-lə mümkün riskli təmasdan sonra isə postekspozisiya profilaktikası (PEP) üçün vaxt məhduddur. PEP lazım olduqda mümkün qədər tez, ən gec 72 saat ərzində başlanmalıdır. Belə vəziyyətdə simptom gözləmədən təcili tibbi xidmətə müraciət etmək lazımdır. Venerologiyanın dermatologiya ilə əlaqəsi xüsusilə genital dəri dəyişikliklərinin diaqnostikasında özünü göstərir. Dəridə yara, qabarcıq və ya törəmə yarandıqda ilk mərhələdə onun morfoloji xüsusiyyətləri qiymətləndirilir. Lakin genital nahiyənin anatomik xüsusiyyətləri səbəbindən müxtəlif xəstəliklər bəzən bir-birinə bənzəyə bilər. Bu səbəbdən dermatoloji müayinə ilə laborator diaqnostika bir-birini tamamlayır. Həkim klinik şübhəyə əsasən müvafiq testləri və lazım gəldikdə digər ixtisasların qiymətləndirməsini tövsiyə edir. Dəri xəstəliklərinin müalicəsi sahəsində aparılan müayinə görünən dermatoloji dəyişikliklərin xarakterini müəyyən etməyə kömək edir. Cinsi yolla ötürülən infeksiya təsdiqləndikdə isə törədiciyə uyğun müalicə və partnyorların idarə olunması ayrıca planlaşdırılmalıdır. Genital nahiyədə yaranan hər səpgi və ya çıxıntı cinsi infeksiya demək deyil. Dəri xəstəlikləri ilə veneroloji infeksiyaların klinik görünüşü bəzi hallarda oxşar ola bilər. Görünən dəri dəyişikliklərinin qiymətləndirilməsi üçün dermatoloq müayinəsi barədə məlumat əldə edə bilərsiniz. Cinsi yolla ötürülən infeksiya ehtimalı olduqda müvafiq laborator testlər və ixtisaslaşmış tibbi qiymətləndirmə tələb oluna bilər. Venerologiya cinsi yolla ötürülən infeksiyaların səbəblərini, klinik əlamətlərini, diaqnostikasını, müalicəsini və profilaktikasını öyrənən tibb sahəsidir. Veneroloq sifilis, qonoreya, xlamidiya, genital herpes, HPV ilə əlaqəli genital infeksiyalar və digər cinsi yolla ötürülən xəstəliklərin qiymətləndirilməsi ilə məşğul olur. Dermatologiya və venerologiya bir-biri ilə əlaqəli sahələrdir. Dermatoveneroloq hər iki istiqamətdə ixtisaslaşan həkimdir. Dermatoloqların konkret fəaliyyət istiqamətləri isə ixtisas hazırlığına və klinik praktikaya görə fərqlənə bilər. Bəli. Xlamidiya, qonoreya, sifilisin latent mərhələsi və bir sıra digər infeksiyalar əlamətsiz davam edə bilər. Yoluxma riski olduqda uyğun laborator müayinə tələb oluna bilər. Herpes virusu orqanizmdə latent qala bilər. Antiviral preparatlar simptomları və təkrarlanma tezliyini azaltmağa kömək edə bilər, lakin virusu bədəndən tamamilə aradan qaldırmır. İnfeksiyadan asılı olaraq qan analizləri, PCR və digər molekulyar testlər, sidik analizi, yaxmalar və mikrobioloji müayinələr tətbiq edilə bilər. Genital ziyillər adətən cinsi təmas vasitəsilə ötürülən HPV tipləri ilə əlaqəlidir. Virus görünən ziyil olmadığı halda da ötürülə bilər. Bakterial infeksiyaların bir çoxu uyğun antibiotiklərlə müalicə olunur. Virus infeksiyalarında isə müalicə yanaşması fərqlidir. Buna görə diaqnoz müəyyən edilmədən antibiotik seçmək olmaz. Xeyr. Simptomsuz infeksiyalar mövcud olduğu üçün cinsi partnyorda infeksiya aşkarlandıqda və ya fərdi yoluxma riski olduqda müayinə tövsiyə edilə bilər. Tibbi qeyd: Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi tibbi müayinəni əvəz etmir. Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların diaqnostikası laborator nəticələr və klinik qiymətləndirmə əsasında aparılmalıdır. Dərman seçimi, müalicənin müddəti və cinsi partnyorların müayinəsi infeksiyanın növünə uyğun müəyyən edilir. Müəllif: Dr. Mehdi Mahmudi, dermatoloq-kosmetoloq Ünvan: Nazim Hikmət 66, Yasamal, Bakı, Salutem Dermatoloji Klinika Əlaqə: +994 50 519 42 19
Venerologiya nədir?
Dermatologiya ilə venerologiya arasında hansı əlaqə var?
Veneroloji xəstəliklər hansılardır?
Xəstəlik
Törədici
Əsas klinik xüsusiyyət
Sifilis
Treponema pallidum
Ağrısız yara, sonrakı mərhələlərdə dəri səpgiləri və sistemik zədələnmə
Qonoreya
Neisseria gonorrhoeae
Sidik ifrazında yanma, ifrazat, bəzən əlamətsiz gediş
Xlamidiya
Chlamydia trachomatis
Çox vaxt əlamətsiz, bəzi hallarda sidik-cinsiyyət sistemi iltihabı
Genital herpes
Herpes simplex virusu
Ağrılı qabarcıqlar, yaralar və təkrarlanan epizodlar
Genital ziyillər
İnsan papilloma virusu (HPV)
Cinsiyyət və anal nahiyədə ziyiləbənzər törəmələr
Trixomoniaz
Trichomonas vaginalis
İfrazat, qıcıqlanma, sidik ifrazında narahatlıq və ya əlamətsiz gediş
Veneroloji xəstəliklərin ilk əlamətləri hansılardır?
Genital nahiyədə yaranan hər səpgi veneroloji xəstəlikdirmi?
Sifilis nədir və dəridə hansı əlamətləri yaradır?
Genital herpes nədir?
HPV və genital ziyillər venerologiyaya daxildirmi?
Veneroloji xəstəliklər necə yoluxur?
Veneroloji infeksiya əlamətsiz keçə bilərmi?
Veneroloji müayinə necə aparılır?
Veneroloji xəstəliklərin müalicəsi necə aparılır?
Veneroloji xəstəliklər müalicədən sonra yenidən yarana bilərmi?
Veneroloji xəstəliklər sonsuzluğa səbəb ola bilərmi?
Veneroloji xəstəliklərdən necə qorunmaq olar?
Hansı hallarda veneroloq müayinəsi tələb olunur?
Venerologiyada dermatoloq müayinəsinin rolu nədir?
Genital nahiyədə səpgi və ya dəri dəyişiklikləri var?
Venerologiya haqqında tez-tez verilən suallar
Venerologiya nədir?
Veneroloq hansı xəstəliklərə baxır?
Dermatoloq və veneroloq eyni həkimdir?
Veneroloji xəstəlik əlamətsiz keçə bilər?
Genital herpes tamamilə müalicə olunur?
Veneroloji xəstəliklər üçün hansı analizlər verilir?
Genital ziyil cinsi yolla yoluxur?
Veneroloji infeksiyalar antibiotiklə müalicə edilir?
Veneroloji müayinədən keçmək üçün simptom olmalıdır?
Elmi mənbələr
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk siz yazın!
Şərh yaz