Uşaq Dəri Xəstəlikləri

Uşaq dərisi niyə daha həssasdır?

Uşaq dərisi böyüklərin dərisi kimi davranmır. Onun qoruyucu baryeri daha zərifdir. Dəri daha tez quruyur, daha tez qıcıqlanır və xarici təsirlərə daha tez reaksiya verir. Sabun, ətirli duş geli, yuyucu toz, sintetik geyim, isti hava, tərləmə və bəzi qidalar uşağın dərisində qızartı və qaşınma yarada bilər.

Uşaqlarda dəri xəstəliklərini qiymətləndirərkən yalnız səpkini görmək kifayət etmir. Uşağın yaşı, səpkinin yeri, qaşınmanın olub-olmaması, hərarət, evdə başqa insanda oxşar əlamət, bağça və məktəb təması, yeni dərman istifadəsi və allergiya tarixi soruşulmalıdır. Bu məlumatlar diaqnoz üçün çox önəmlidir.

Valideyn bilməlidir ki, hər qızartı allergiya deyil. Hər qaşınma qotur deyil. Hər qabıqlanma göbələk deyil. Hər sızanaq da akne deyil. Dəri xəstəliklərində düzgün diaqnoz müalicənin yarısıdır.

Uşaqlarda ən çox rast gəlinən dəri xəstəlikləri

Uşaq dəri xəstəlikləri geniş qrupdur. Ən çox rast gəlinən problemlər arasında atopik dermatit, kontakt dermatit, seboreik dermatit, bişməcə, impetigo, göbələk infeksiyaları, qotur, ziyil, molluskum kontagiozum, allergik səpkilər və viral ekzantemlər var.

Bu xəstəliklər bir-birinə bənzəyə bilər. Məsələn, göbələk infeksiyası dairəvi, qızarmış və qabıqlı sahə yarada bilər. Atopik dermatit də qızartı və qabıqlanma ilə gedə bilər. Kontakt dermatit də qaşınma və qızartı verir. Amma səbəblər fərqlidir. Müalicələr də fərqlidir.

Yanlış krem burada işi çətinləşdirir. Məsələn, göbələk xəstəliyinə hormonlu krem sürtüləndə səpki müvəqqəti sakitləşə bilər, amma sonra daha geniş yayıla bilər. Bu vəziyyət tibbdə “tinea incognito” kimi tanınır. Ona görə uşağın dərisində uzun müddət keçməyən səpki varsa, özbaşına krem dəyişmək olmaz.

Atopik dermatit

Atopik dermatit uşaqlarda ən çox rast gəlinən xroniki iltihabi dəri xəstəliklərindən biridir. Əsas əlamətlər quru dəri, qaşınma, qızartı, qabıqlanma və bəzən dəridə qalınlaşmadır. Qaşınma güclü olduqda uşaq dərini cızır. Cızma dərinin baryerini daha da pozur. Sonra iltihab artır. Beləliklə, qaşınma-cızma dövrü yaranır.

Atopik dermatitdə əsas problem yalnız dəri səthində deyil. Burada epidermal baryer pozğunluğu, immun sistemin hiperreaktivliyi və iltihabi mediatorların aktivləşməsi rol oynayır. Uşaqlarda bu xəstəlik çox vaxt yanaqlarda, boyunda, dirsək büküşlərində və diz arxasında görünür. Körpələrdə üz və baş dərisi daha çox təsirlənə bilər.

Müalicənin əsas dayağı dərini nəmləndirməkdir. Emollientlər dərinin baryer funksiyasını bərpa etməyə kömək edir. Alovlanma dövründə həkim uyğun gücdə topikal kortikosteroid və ya steroid olmayan iltihabəleyhinə preparatlar təyin edə bilər. Amma valideyn bunu bilməlidir: hormonlu krem qorxulu deyil, nəzarətsiz istifadə qorxuludur. Doğru preparat, doğru nahiyə, doğru müddət və doğru dozada istifadə olunmalıdır.

Kontakt dermatit və allergik səpkilər

Kontakt dermatit dərinin qıcıqlandırıcı və ya allergen maddə ilə təması nəticəsində yaranır. Uşaqlarda bu, sabun, şampun, yuyucu toz, nəm salfet, ətirli kremlər, sintetik geyim, metal aksesuarlar və bəzi oyuncaqlarla əlaqəli ola bilər. Dəridə qızartı, qaşınma, xırda papulalar, vezikullar və bəzən sulanma yarana bilər.

İrritativ kontakt dermatit allergiya deyil. Dəri bir maddə tərəfindən qıcıqlanır. Allergik kontakt dermatitdə isə immun sistem həmin maddəyə qarşı spesifik reaksiya verir. Bu fərq müalicədə önəmlidir.

Valideynlər çox vaxt “uşağın allergiyası var” deyir. Amma hər səpki allergiya deyil. Əgər səpki təmas sahəsində başlayıbsa, yeni məhsul istifadəsindən sonra yaranıbsa və qaşınma ilə müşayiət olunursa, kontakt dermatit ehtimalı düşünülür. Belə hallarda səbəb olan maddə tapılmalı və kənarlaşdırılmalıdır.

Göbələk xəstəlikləri

Uşaqlarda göbələk infeksiyaları tez-tez rast gəlinir. Tibbi dildə bunlara dermatofitozlar deyilir. Bədəndə dairəvi, kənarları aktiv, qabıqlı və qızarmış səpkilər yarana bilər. Baş dərisində olan göbələk infeksiyası isə saç tökülməsi, qabıqlanma və bəzən irinli iltihabla müşahidə oluna bilər.

Göbələk xəstəlikləri təmasla yayıla bilər. Ev heyvanları, başqa uşaqlarla yaxın təmas, idman zalları, ümumi dəsmal və papaq istifadəsi risk yarada bilər. Xüsusilə baş dərisi göbələyində müalicə yalnız krem ilə bitməyə bilər. Bəzi hallarda sistemik antifungal müalicə lazım olur.

Burada ən böyük səhv hormonlu krem istifadə etməkdir. Hormonlu krem qaşınmanı azalda bilər, amma göbələyi müalicə etmir. Əksinə, səpkinin görünüşünü dəyişdirir və diaqnozu çətinləşdirir. Ona görə uşaqlarda dairəvi və qabıqlı səpkilərdə dermatoloq müayinəsi vacibdir.

İmpetigo və bakterial dəri infeksiyaları

İmpetigo uşaqlarda rast gəlinən yoluxucu bakterial dəri infeksiyasıdır. Çox vaxt burun və ağız ətrafında, əllərdə və açıq dəri sahələrində görülür. Sarımtıl-bal rəngli qabıqlar impetigo üçün xarakterik əlamətlərdən biridir. Uşaq qaşıdıqca infeksiya başqa sahələrə yayıla bilər.

İmpetigo sadəcə “yara” deyil. Burada bakterial kolonizasiya və epidermal zədələnmə var. Bəzən atopik dermatit və ya qotur fonunda ikincili impetigo inkişaf edə bilər. Yəni uşaq dərini qaşıyır, baryer pozulur və bakteriya daxil olur.

Müalicə lokal və ya sistemik antibakterial yanaşma tələb edə bilər. Bu qərarı həkim verməlidir. Evdə təsadüfi antibiotik krem sürtmək düzgün deyil. Çünki hər yara bakterial deyil və hər bakterial infeksiyada eyni dərman istifadə olunmur.

Qotur

Qotur, tibbi adı ilə skabies, Sarcoptes scabiei adlı mikroskopik gənənin yaratdığı parazitar dəri xəstəliyidir. Uşaqlarda gecə artan qaşınma çox vacib siqnaldır. Səpkilər barmaq aralarında, biləkdə, qarın nahiyəsində, qoltuqaltında və bəzən bədənin digər sahələrində görünə bilər.

Qotur gigiyena zəifliyi demək deyil. Bu fikri cəmiyyətimizdən çıxarmaq lazımdır. Qotur təmasla yayılan xəstəlikdir. Ailədə bir nəfərdə varsa, digərlərində də ola bilər. Ona görə yalnız bir uşağı müalicə etmək bəzən kifayət etmir.

Müalicə düzgün aparılmalıdır. Dərman bədənə düzgün çəkilməli, kontaktlar qiymətləndirilməli, paltar və yataq dəstləri ilə bağlı qaydalara əməl olunmalıdır. Əks halda xəstəlik təkrarlayır və ailə “müalicə effekt vermədi” deyir. Əslində isə çox vaxt problem qaydalara tam əməl edilməməsidir.

Ziyil və molluskum kontagiozum

Uşaqlarda ziyillər HPV virusu ilə əlaqəli ola bilər. Ən çox əl, barmaq və ayaqaltı nahiyədə görülür. Ziyil sərt, kobud səthli ola bilər. Ayaqaltı ziyillər bəzən mazolla qarışdırılır. Molluskum kontagiozum isə poxvirus mənşəli viral dəri infeksiyasıdır. Xırda, parlaq, ortası çökük papulalar şəklində görünür.

Bu törəmələri qoparmaq olmaz. Qoparma virusu yaya bilər, infeksiya yarada bilər və iz qoya bilər. Uşaqlarda bu cür törəmələrin bir qismi zamanla geriləyə bilər, amma yayılma, qaşınma, iltihab və estetik narahatlıq varsa, dermatoloq qiymətləndirməsi lazımdır.

Valideyn bilməlidir ki, hər dəri çıxıntısı ziyil deyil. Papilloma, molluskum, milia və başqa törəmələr də oxşar görünə bilər. Diaqnoz dəqiqləşmədən yandırmaq, qoparmaq və ya aptek məhlulu sürtmək düzgün deyil.

Viral səpkilər

Uşaqlarda viral səpkilər tez-tez rast gəlinir. Əl-ayaq-ağız xəstəliyi, suçiçəyi, roseola, beşinci xəstəlik və digər viral ekzantemlər qızdırma, halsızlıq və səpkilərlə gedə bilər. Əl-ayaq-ağız xəstəliyində ağız içində ağrılı yaralar, əl və ayaqlarda səpkilər yarana bilər. Bu tip xəstəliklər çox vaxt uşaqlar arasında tez yayılır.

Viral səpkilərdə əsas məsələ uşağın ümumi vəziyyətidir. Əgər uşaq aktivdirsə, maye qəbul edirsə və ağır əlamət yoxdursa, vəziyyət çox vaxt dəstəkləyici yanaşma ilə izlənir. Amma yüksək hərarət, susuzlaşma, halsızlıq, tənəffüs çətinliyi, yayılmış irinli səpkilər və göz ətrafı şişlik varsa, gecikmək olmaz.

Valideynlər viral səpkiləri antibiotiklə müalicə etməyə çalışmamalıdır. Virus xəstəliklərində antibiotik yalnız bakterial ağırlaşma varsa lazım ola bilər. Bu qərar həkimindir.

Yeniyetmələrdə sızanaq

Uşaq dəri xəstəlikləri yalnız kiçik yaşlı uşaqlara aid deyil. Yeniyetməlik dövründə sızanaq çox geniş yayılır. Hormonal dəyişikliklər androgen aktivliyi artırır. Piy vəziləri daha çox sebum ifraz edir. Məsamələr tıxanır. Cutibacterium acnes aktivliyi və iltihab prosesi qoşulduqda akne yaranır.

Yeniyetmələrdə sızanaq sadəcə kosmetik problem deyil. Özünəinamı, sosial münasibəti və psixoloji rahatlığı təsir edir. Bizim gənclərimiz sağlam və özünə güvənən böyüməlidir. Ona görə sızanağı sıxmaq, spirtlə yandırmaq və sosial media reseptləri ilə üzə müdaxilə etmək olmaz.

Erkən dermatoloji yanaşma iz riskini azaldır. Retinoidlər, benzoyl peroksid, azelaik turşu və bəzi hallarda sistemik müalicələr yaşa və ağırlıq dərəcəsinə görə seçilir. Müalicədə səbir vacibdir. Dəri biologiyası zaman tələb edir.

Valideynlər bunları bilməlidir

Valideyn uşağın dərisində dəyişiklik görəndə panikaya düşməməlidir, amma laqeyd də qalmamalıdır. Səpkinin nə vaxt başladığını, hansı nahiyədə olduğunu, qaşınıb-qaşınmadığını, hərarət olub-olmadığını və evdə başqa kimsədə oxşar əlamət olub-olmadığını qeyd etmək lazımdır. Bu məlumat həkim üçün çox faydalıdır.

Evdə edilən ən böyük səhvlər bunlardır: hormonlu kremi özbaşına istifadə etmək, antibiotik krem sürtmək, uşağın dərisini spirtlə silmək, səpkini qoparmaq, göbələk və qoturu allergiya kimi müalicə etmək, hər səpkini qida allergiyası hesab etmək. Bunlar diaqnozu gecikdirə bilər.

Uşağın dərisini qorumaq üçün sadə qaydalar var. Dəri çox isti su ilə yuyulmamalıdır. Ətirli sabun və qıcıqlandırıcı məhsullar azaldılmalıdır. Nəmləndirici düzgün seçilməlidir. Paltar pambıq və rahat olmalıdır. Uşağın dırnaqları qısa saxlanmalıdır ki, qaşıma zamanı dəri daha az zədələnsin.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Uşağın səpkisi sürətlə yayılırsa, irinləyirsə, ağrılıdırsa, yüksək hərarətlə gedirsə, gecə qaşınması çoxdursa, uşaq narahat və halsızdırsa, ağız içində yara varsa, saç tökülməsi ilə gedirsə və ya evdə başqa insanlarda da qaşınma yaranıbsa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.