Herpes Zoster nədir? - Dermatoloq izahı

Herpes Zoster nədir? 

Səbəbləri, əlamətləri və müalicəsi

Herpes Zoster dermatologiyada xüsusi diqqət tələb edən virus infeksiyalarından biridir. Bir çox insan bu xəstəliyi yalnız dəri problemi hesab edir. Lakin xəstəliyin əsas xüsusiyyəti virusun sinir toxuması ilə əlaqəli olmasıdır.

Xəstəlik zamanı yaranan səpkilər virusun aktivləşdiyi sinirin təmin etdiyi dəri sahəsində meydana çıxır. Buna görə səpkilər çox vaxt bədənin yalnız bir tərəfində və müəyyən xətt boyunca yerləşir.

Herpes Zoster nədir?

Herpes Zoster, Varicella-zoster virusunun yenidən aktivləşməsi nəticəsində yaranan infeksiyadır. Bu virus herpes virus ailəsinə daxildir və ilk yoluxma zamanı adətən suçiçəyi xəstəliyinə səbəb olur.

Suçiçəyi sağaldıqdan sonra virus orqanizmdən tamamilə xaric olmur. Varicella-zoster virusu sinir düyünlərində gizli vəziyyətdə qala bilər.

İllər sonra immun sisteminin virus üzərində nəzarəti zəiflədikdə virus yenidən aktivləşə bilər. Bu zaman sinir boyunca hərəkət edən virus dəridə xarakterik səpkilərin yaranmasına səbəb olur.

Herpes Zoster hansı virus səbəbindən yaranır?

Herpes Zoster-in əsas törədicisi Varicella-zoster virusudur (VZV). Bu virus insan orqanizminə daxil olduqdan sonra sinir sistemində uzun müddət hərəkətsiz qala bilər.

Virusun xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, ilk yoluxmadan sonra orqanizmdə gizli formada qala bilir. Yenidən aktivləşmə zamanı isə virus sinir lifləri boyunca dərinin müəyyən sahəsinə yayılır.

Bu mexanizm Herpes Zoster-in niyə müəyyən bir nahiyədə, adətən birtərəfli şəkildə yarandığını izah edir.

Herpes Zoster niyə aktivləşir?

Varicella-zoster virusunun yenidən aktivləşməsinin əsas səbəbi immun sisteminin virus üzərində nəzarətinin zəifləməsidir.

Aşağıdakı faktorlar Herpes Zoster yaranma riskini artıra bilər:

• Yaş artması
• İmmun sisteminin zəifləməsi
• Xroniki xəstəliklər
• Uzunmüddətli stress
• İmmunitetə təsir edən dərmanların istifadəsi
• Ağır infeksion xəstəliklərdən sonra bərpa dövrü

Yaş artdıqca immun sisteminin viruslara qarşı cavabı zəifləyə bilər. Bu səbəbdən Herpes Zoster daha çox orta və yaşlı insanlarda müşahidə olunur.

Herpes Zoster əlamətləri hansılardır?

Herpes Zoster adətən səpkilər yaranmazdan əvvəl müəyyən xəbərdaredici simptomlarla başlayır. Bu mərhələ xəstəliyin erkən dövrü hesab olunur.

İlkin əlamətlər aşağıdakılar ola bilər:

• Dərinin müəyyən hissəsində yanma hissi
• Ağrı və həssaslıq
• Qaşınma
• İynə batmasına bənzər hisslər
• Ümumi halsızlıq
• Yüngül temperatur artımı

Bir neçə gün sonra həmin nahiyədə qızartı və daha sonra qruplaşmış mayeli qabarcıqlar yaranmağa başlayır.

Herpes Zoster zamanı ağrı bəzən səpkilərdən əvvəl başladığı üçün xəstəlik ilkin mərhələdə başqa problemlərlə qarışdırıla bilər.

Herpes Zoster səpkiləri necə görünür?

Herpes Zoster səpkiləri digər dəri səpkilərindən fərqli xüsusiyyətlərə malikdir.

Əsas xüsusiyyətlər:

• Bədənin əsasən bir tərəfində yerləşməsi
• Sinir xətti boyunca yayılması
• Qızarmış dəri fonunda qabarcıqların yaranması
• Zamanla qabarcıqların quruyaraq qabıq əmələ gətirməsi

Səpkilər ən çox döş qəfəsi, kürək, qarın, boyun və üz nahiyəsində müşahidə olunur.

Xüsusilə göz ətrafında yaranan Herpes Zoster daha ciddi qiymətləndirmə tələb edir. Çünki bu nahiyədə virus göz strukturlarına təsir göstərə bilər.

Herpes Zoster zamanı ağrı niyə yaranır?

Herpes Zoster xəstəliyinin əsas xüsusiyyətlərindən biri səpkilərlə yanaşı yaranan sinir mənşəli ağrıdır. Bu ağrı adi dəri qıcıqlanmasından fərqlənir və çox vaxt yanma, batma, elektrik vurması və ya kəskin sancı formasında hiss olunur.

Ağrının əsas səbəbi Varicella-zoster virusunun sinir toxumasına təsir etməsidir. Virus aktivləşdikdə yerləşdiyi sinir düyünündən dəriyə doğru hərəkət edir və həmin sinir boyunca iltihabi proses yaradır.

Sinir liflərinin zədələnməsi nəticəsində:

• Ağrı siqnallarının ötürülməsi artır
• Dəri toxunmaya qarşı həssaslaşır
• Yanma və iynələnmə hissi yaranır
• Adi toxunuş belə narahatlıq verə bilər

Bu səbəbdən bəzi pasiyentlərdə səpkilər azaldıqdan sonra belə ağrı davam edə bilər.

Herpes Zoster yoluxucudurmu?

Herpes Zoster birbaşa zona xəstəliyi kimi insandan insana keçmir. Lakin aktiv qabarcıqların içində olan maye ilə təmas nəticəsində virus əvvəllər suçiçəyi keçirməmiş və ya immuniteti olmayan şəxslərə keçə bilər.

Belə hallarda yoluxan şəxsdə Herpes Zoster deyil, suçiçəyi xəstəliyi inkişaf edir.

Yoluxma əsasən:

• Qabarcıqların mayesi ilə birbaşa təmas
• Zədələnmiş səpkilərə toxunma
• Açıq yara sahəsi ilə təmas

nəticəsində baş verə bilər.

Qabarcıqlar quruduqdan və üzəri qabıq bağladıqdan sonra yoluxduruculuq riski əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

Herpes Zoster kimlərdə daha çox rast gəlinir?

Herpes Zoster hər yaş qrupunda yarana bilər. Lakin bəzi insanlarda xəstəliyin inkişaf ehtimalı daha yüksəkdir.

Risk qruplarına daxildir:

• 50 yaşdan yuxarı şəxslər
• İmmun sistemi zəif olan insanlar
• Xroniki xəstəlikləri olan pasiyentlər
• İmmunitet sisteminə təsir edən müalicə alan şəxslər
• Uzunmüddətli stress və fiziki yorğunluq yaşayan insanlar

Yaş artdıqca orqanizmin viruslara qarşı immun cavabı zəifləyə bilər. Bu isə əvvəllər aktiv olmayan Varicella-zoster virusunun yenidən fəaliyyətə başlamasına şərait yaradır.

Herpes Zoster müalicəsi necə aparılır?

Herpes Zoster müalicəsində əsas məqsəd virus aktivliyini azaltmaq, ağrını nəzarətdə saxlamaq və mümkün ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.

Müalicə yanaşması xəstənin yaşından, səpkilərin yerləşməsindən, simptomların şiddətindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir.

Əsas müalicə istiqamətləri:

• Antiviral preparatlar
• Ağrı nəzarəti
• Dəriyə düzgün qulluq
• Ağırlaşmaların qarşısının alınması

Antiviral müalicə nə zaman başlanmalıdır?

Herpes Zoster zamanı antiviral müalicənin erkən başlanması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ən yaxşı nəticələr adətən səpkilərin yaranmasından sonra ilk 72 saat ərzində müalicəyə başlanarkən əldə olunur.

Antiviral preparatlar:

• Virusun çoxalmasını zəiflədir
• Yeni səpkilərin yaranmasını azalda bilər
• Xəstəliyin müddətini qısalda bilər
• Bəzi ağırlaşmaların riskini azalda bilər

Herpes virusları haqqında daha geniş məlumat üçün herpes virusu mövzusunda olan məqaləyə baxa bilərsiniz.

Antiviral preparatların seçimi və istifadə müddəti həkim tərəfindən müəyyən edilir. Özbaşına dərman istifadəsi düzgün yanaşma hesab edilmir.

Herpes Zoster zamanı dəriyə necə qulluq etmək lazımdır?

Herpes Zoster zamanı səpkilərin düzgün qorunması sağalma prosesinin vacib hissəsidir.

Aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:

• Səpkiləri qaşımamaq
• Qabarcıqları partlatmamaq
• Dərini təmiz saxlamaq
• Sıx və qıcıqlandırıcı geyimlərdən uzaq durmaq
• Həkim məsləhəti olmadan müxtəlif kremlər istifadə etməmək

Qabarcıqların zədələnməsi bakterial infeksiya riskini artıra bilər. Bu səbəbdən səpkilər mexaniki təsirdən qorunmalıdır.

Herpes Zoster sonrası sinir ağrısı (postherpetik nevralgiya)

Herpes Zoster-in ən mühüm ağırlaşmalarından biri postherpetik nevralgiyadır.

Bu vəziyyətdə dəri səpkiləri sağaldıqdan sonra belə sinir ağrısı davam edə bilər.

Ağrı aşağıdakı formada hiss oluna bilər:

• Yanma
• Elektrik vurması hissi
• Kəskin sancılar
• Dəri həssaslığının artması

Postherpetik nevralgiya daha çox yaşlı insanlarda müşahidə olunur. Bunun səbəbi virusun sinir liflərində yaratdığı zədələnmənin bərpasının daha uzun çəkməsidir.

Herpes Zoster zamanı nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Herpes Zoster zamanı erkən qiymətləndirmə xəstəliyin gedişinə və mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edir.

Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsi vacibdir:

• Dəridə birtərəfli ağrılı qabarcıqlar yaranıbsa
• Səpkilər göz ətrafında yerləşirsə
• Ağrı səpkilərdən əvvəl başlayıbsa
• İmmun sistemi zəifdirsə
• Səpkilər geniş yayılırsa
• Ağrı səpkilər sağaldıqdan sonra davam edirsə

Xüsusilə göz ətrafında yaranan Herpes Zoster xüsusi diqqət tələb edir. Bu nahiyədə virus gözün müxtəlif strukturlarına təsir göstərə və görmə ilə bağlı problemlərə səbəb ola bilər.

Dəri xəstəliklərinin müalicəsində əsas məqsəd yalnız görünən simptomları azaltmaq deyil, xəstəliyin səbəbini və inkişaf mexanizmini nəzərə alaraq uyğun müalicə planı seçməkdir.

Dəri xəstəliklərinin müalicəsi xidməti haqqında daha ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.

Herpes Zoster və digər dəri səpkiləri arasındakı fərq

Herpes Zoster bəzi hallarda digər səpkili dəri xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər. Lakin onun əsas fərqləndirici xüsusiyyəti ağrı ilə müşayiət olunması və səpkilərin sinir xətti boyunca yerləşməsidir.

Digər dəri səpkilərindən fərqli olaraq Herpes Zoster zamanı:

• Ağrı çox vaxt səpkidən əvvəl başlayır
• Səpkilər adətən bədənin yalnız bir tərəfində olur
• Qabarcıqlar qruplaşmış formada yerləşir
• Sinir boyunca yanma və həssaslıq yaranır

Dəridə yaranan səpkilərin səbəbini dəqiq müəyyən etmək üçün dermatoloji qiymətləndirmə vacibdir. Dəri səpgiləri haqqında daha geniş məlumat əldə edə bilərsiniz.

Herpes Zoster zamanı özbaşına müalicə etmək olarmı?

Herpes Zoster zamanı yalnız səpkilərin görünüşünə əsaslanaraq müalicə seçmək düzgün deyil.

Xüsusilə aşağıdakı hallarda özbaşına dərman istifadəsindən çəkinmək lazımdır:

• Səpkilərin səbəbi dəqiq bilinmirsə
• Ağrı güclüdürsə
• Səpkilər üz və göz ətrafındadırsa
• İmmunitet zəifliyi varsa

Antiviral preparatların effektivliyi onların düzgün zamanda və uyğun dozada istifadəsindən asılıdır. Buna görə müalicə həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Tez-tez verilən suallar

Herpes Zoster nədir?

Herpes Zoster Varicella-zoster virusunun yenidən aktivləşməsi nəticəsində yaranan virus mənşəli dəri xəstəliyidir.

Herpes Zoster hansı virusdan yaranır?

Xəstəliyin səbəbi Varicella-zoster virusudur. Bu virus ilk yoluxma zamanı suçiçəyi xəstəliyinə səbəb olur.

Herpes Zoster yoluxucudurmu?

Herpes Zoster birbaşa zona xəstəliyi kimi keçmir. Lakin aktiv qabarcıqlarla təmas nəticəsində suçiçəyi keçirməmiş şəxslərə virus keçə bilər.

Herpes Zoster müalicə olunurmu?

Bəli. Müalicə antiviral preparatlar, ağrı nəzarəti və dəriyə düzgün qulluq əsasında aparılır.

Herpes Zoster zamanı ağrı niyə olur?

Ağrı virusun sinir toxumasına təsiri və həmin nahiyədə yaranan iltihabi proseslə əlaqəlidir.

Herpes Zoster səpkiləri harada yaranır?

Ən çox döş qəfəsi, kürək, qarın və üz nahiyəsində müşahidə olunur. Səpkilər adətən sinir xətti boyunca və bədənin bir tərəfində yerləşir.