Dermatoskopik müayinə nədir və kimlərə lazımdır?

Dəridə yeni bir xal görəndə ilk sual həmişə eyni olur: «Bu təhlükəlidirmi?» Adi gözlə buna cavab vermək mümkün deyil — dəri səthinin altındakı quruluş görünmür. Dermatoskopiya məhz bu boşluğu doldurur.

Dermatoskopiya nədir?

Dermatoskopiya — dəri törəmələrinin xüsusi optik cihaz (dermatoskop) vasitəsilə böyüdülərək incələnməsidir. Cihaz polyarizasiya olunmuş işıq və 10–20 dəfəlik böyütmə ilə dərinin epidermis və üst derma qatındakı piqment quruluşunu, damar şəbəkəsini görünən edir.

Sadə desək: adi baxışda xal sadəcə qəhvəyi ləkədir. Dermatoskopda isə onun daxili naxışı, sərhədləri və damar strukturu görünür — bu detallar xoşxassəli və şübhəli törəmələri bir-birindən ayırmağa imkan verir.

Müayinə ağrısızdır, iynəsiz və kəsiksizdir. Dəriyə heç bir zərər vermir, hamilələr və uşaqlar üçün təhlükəsizdir.

Dermatoskopik müayinə necə aparılır?

Prosedur adətən 10–20 dəqiqə çəkir və dörd mərhələdən ibarətdir:

1. Həkim şikayəti dinləyir, ailə tarixçəsini və günəş yanığı keçmişini soruşur.
2. Dermatoskop birbaşa dəriyə toxundurulur (bəzən şəffaf gel istifadə olunur).
3. Şübhəli törəmələr rəqəmsal olaraq şəkillənir və arxivə salınır.
4. Nəticə izah olunur: müşahidə, götürülmə və ya əlavə analiz.

Rəqəmsal arxiv xüsusilə vacibdir — 6 ay sonra eyni xalı yenidən çəkib müqayisə etmək dəyişikliyi ölçməyə imkan verir. Buna rəqəmsal monitorinq deyilir.

Kimlərə dermatoskopik müayinə lazımdır?

Aşağıdakı hallarda müayinə tövsiyə olunur:

• Xalların sayı çoxdursa (50-dən artıq) və ya bədəndə iri, qeyri-müntəzəm xallar varsa.
• Xalda dəyişiklik müşahidə olunursa — böyüyür, rəngi qarışır, qaşınır və ya qanayır.
• Ailədə melanoma və ya dəri xərçəngi tarixçəsi varsa.
• Açıq dəri tipi, sarışın və ya qızılı saç, çoxsaylı çil olanlarda (Fitzpatrick I–II).
• Uşaqlıqda ciddi günəş yanığı keçirənlərdə və ya solaryumdan istifadə edənlərdə.
• Saç tökülməsində — trixoskopiya saç kökünün vəziyyətini və tökülmə tipini göstərir.
• Dırnaq dəyişikliklərində — onikoskopiya göbələk, travma və piqment dəyişikliyini ayırır.
• Ziyil, papilloma və digər törəmələrin dəqiq təsnifatı üçün.

Risk qrupuna daxil olmayan şəxslərə də ildə bir dəfə profilaktik yoxlanış tövsiyə olunur. Bakıda dermatoloq qəbulunda dermatoskopik analiz standart müayinənin bir hissəsi kimi aparılır. Şübhəli törəmə aşkarlandıqda xal götürülməsi lazer və ya cərrahi üsulla həyata keçirilir.

Xalda hansı dəyişikliklər həyəcan siqnalıdır?

Beynəlxalq praktikada ABCDE qaydası istifadə olunur:

• A — AsymmetryXalın iki yarısı bir-birindən fərqlidir.
• B — BorderKənarları düzgün deyil, dişli və ya bulanıqdır.
• C — ColourBir xalda bir neçə rəng çaları var.
• D — DiameterDiametr 6 mm-dən böyükdür.
• E — EvolutionZamanla ölçüsü, forması və ya rəngi dəyişir.

Dermatoskopiya nə vermir?

Dermatoskopiya son diaqnoz qoyan üsul deyil, yönləndirici üsuldur. Şübhəli törəmə aşkarlandıqda dəqiq cavab yalnız histopatoloji analizdən (biopsiya) sonra alınır.

Dermatoskopiyanın əsl dəyəri isə başqadır: lazımsız cərrahi müdaxilələrin qarşısını alır. Yəni əvvəllər «ehtiyat üçün» kəsilən bir çox xal bu gün sadəcə müşahidəyə götürülür.

Tez-tez verilən suallar