Krioterapiya, lazer terapiyası və intralezyonal inyeksiya

Krioterapiya, lazer və inyeksiya üsullarının keloid çapıqda müqayisəli tibbi analizi

Keloid çapıq müalicəsində ən çox istifadə olunan tibbi metodlar krioterapiya, lazer terapiyası və intralezyonal inyeksiya üsullarıdır. Bu metodların hər biri fərqli təsir mexanizminə malikdir və keloid patologiyasının ayrı-ayrı mərhələlərinə yönəlir. Klinik praktikada əsas məqsəd bu üsulları bir-birinə alternativ kimi deyil, patofizioloji əsaslara uyğun şəkildə müqayisə və kombinə etməkdir.

Keloid çapıq fibroproliferativ proses olduğu üçün müalicə proseduru fibroblastı azaltmağa, kollagen sintezini tənzimləməyə və toxumanın həcmini kiçiltməyə yönəlməlidir. Bu baxımdan hər üç metodun təsir mexanizmi fərqlidir.

Krioterapiyada destruktiv və fibroblast-supressiv təsir

Krioterapiya aşağı temperaturda patoloji toxumanın destruksiyasına əsaslanır. Maye azotun istifadəsi nəticəsində keloid toxumasında hüceyrədaxili buz kristalları yaranır və bu, fibroblastların fiziki olaraq zədələnməsinə gətirib çıxarır. Bununla yanaşı, mikrosirkulyasiyanın pozulması toxumada ikincili iskemik dəyişikliklər yaradır.

Krioterapiyanın keloid çapıqda müalicəyə təsiri:

• fibroblastın azalması
• çapığın həcminin kiçilməsi
• qaşınma və gərginliyin azalması

İndi isə krioterapiyanın risklərini qeyd edək:

residiv riski
hipopiqmentasiya
böyük və dərin keloidlərdə əks təsir

Elmi yazılarıma əsasən bildirə bilərəm ki,
krioterapiya daha çox
kiçik və orta ölçülü keloidlərdə, xüsusilə
inyeksiya ilə kombinasiyada tövsiyə olunur.
Dermatoloq Mehdi Mahmudi

Lazer terapiyası zamanı vaskulyar və remodelasiya yönümlü prosedur

Lazer terapiyası keloid çapıqda əsasən simptomatik və struktur yaxşılaşdırıcı rol oynayır. Müxtəlif lazer növləri istifadə oluna bilər, lakin keloidlərdə ən çox:

pulsed dye laser (PDL)
fraksional lazer sistemləri
tətbiq edilir.

Lazerin əsas təsir mexanizmləri:

keloid daxilində damar komponentinin azalması
eritemanın zəiflədilməsi
kollagen remodelasiyasının stimullaşdırılması

Lazer terapiyasının üstünlükləri:

çapığın rənginin açılması
teksturanın yumşalması
estetik görünüşün yaxşılaşması

Məhdudiyyətləri:

fibroblast hiperaktivliyini təkbaşına dayandırmaması
dərin keloidlərdə məhdud təsir
çoxsaylı seans ehtiyacı

Bu səbəbdən lazer terapiyası keloid çapıq müalicəsində əsas yox, tamamlayıcı metod kimi qəbul edilir və çox zaman inyeksiya və ya krioterapiya ilə birlikdə tətbiq olunur.

İntralezyonal inyeksiyada patogenetik əsaslı müalicə

İntralezyonal inyeksiya keloid çapıq müalicəsində qızıl standart hesab olunan metodlardan biridir. Ən çox istifadə edilən preparatlar:

kortikosteroidlər (məsələn, triamcinolone acetonide)
bəzi hallarda antimetabolitlər

Bu inyeksiyalar birbaşa keloid toxumasına yeridilərək fibroblast aktivliyini və kollagen sintezini molekulyar səviyyədə azaldır.

Üstünlükləri:

keloid böyüməsinin dayandırılması
toxumanın yumşalması
qaşınma və ağrının azalması

Məhdudiyyətləri:

bir neçə seans tələb etməsi
dəri atrofiyası və telangiektaziya riski
təkbaşına istifadə edildikdə natamam estetik nəticə

İntralezyonal inyeksiya xüsusilə aktiv, böyüyən keloidlərdə ilk seçim olaraq qəbul edilir.

Hansı metod nə vaxt üstünlük təşkil edir?

Keloid çapıq müalicəsində metod seçimi çapığın:

ölçüsünə
yerləşməsinə
aktivlik səviyyəsinə
xəstənin dəri tipinə
əsaslanmalıdır.

Klinik yanaşma baxımından:

Aktiv və böyüyən keloid → inyeksiya əsaslı yanaşma
Kiçik və sərt keloid → krioterapiya + inyeksiya
Estetik problem ön plandadırsa → lazer tamamlayıcı rol oynayır

Bu yanaşma müasir dermatoloji praktikada kombinə olunmuş çapıq müalicəsi konsepsiyasının əsasını təşkil edir və keloidlərin uzunmüddətli idarə olunmasında daha stabil nəticələr verir.

Kombinə müalicə niyə daha effektivdir?

Elmi tədqiqatlar göstərir ki, keloid çapıq tək mexanizmlə formalaşmır. Buna görə yalnız destruktiv, yalnız antiinflamatuar və ya yalnız estetik yönümlü müalicə kifayət etmir.

Kombinə müalicə:

toxumanın həcmini azaldır
fibroblast aktivliyini yatırır
residiv riskini aşağı salır
estetik nəticəni yaxşılaşdırır

Bu səbəbdən keloid müalicəsi standart resept deyil, fərdi planlama tələb edən tibbi prosesdir.

Keloid müalicəsinin ümumi çapıq müalicəsi strategiyasındakı yeri

Keloid çapıq digər çapıq növlərindən fərqli olaraq, klassik çapıq müalicəsi protokollarına tam cavab vermir. Yanlış seçilmiş metodlar keloidin daha da böyüməsinə və müalicənin çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Buna görə keloid müalicəsi mütləq dermatoloq tərəfindən planlaşdırılmalı və uzunmüddətli izləmə ilə müşayiət olunmalıdır.