Krioterapiya, lazer terapiyası və intralezyonal inyeksiya

Bu gün krioterapiya, lazer və inyeksiya üsullarının keloid çapıqda müqayisəli tibbi analizi haqqında yazırıq.

Keloid çapıq müalicəsində ən çox istifadə olunan tibbi metodlar krioterapiya, lazer terapiyası və intralezyonal inyeksiya üsullarıdır. Bu metodların hər biri fərqli təsir mexanizminə malikdir və keloid patologiyasının ayrı-ayrı mərhələlərinə yönəlir. Klinik praktikada əsas məqsəd bu üsulları bir-birinə alternativ kimi deyil, patofizioloji əsaslara uyğun şəkildə müqayisə və kombinə etməkdir.

Keloid çapıq fibroproliferativ proses olduğu üçün müalicə proseduru fibroblastı azaltmağa, kollagen sintezini tənzimləməyə və toxumanın həcmini kiçiltməyə yönəlməlidir. Bu baxımdan hər üç metodun təsir mexanizmi fərqlidir.

Krioterapiyada destruktiv və fibroblast-supressiv 

Krioterapiya aşağı temperaturda patoloji toxumanın destruksiyasına əsaslanır. Maye azotun istifadəsi nəticəsində keloid toxumasında hüceyrədaxili buz kristalları yaranır və bu, fibroblastların fiziki olaraq zədələnməsinə gətirib çıxarır. Bununla yanaşı, mikrosirkulyasiyanın pozulması toxumada ikincili iskemik dəyişikliklər yaradır. Bu məqalədə keloid çapıq haqqında daha ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.

Krioterapiyanın keloid çapıqda müalicəyə təsiri aşağıdakılardır:

• fibroblastın azalması
• çapığın həcminin kiçilməsi
• qaşınma və gərginliyin azalması

İndi isə krioterapiyanın risklərini qeyd edək:

• residiv riski
• hipopiqmentasiya
• böyük və dərin keloidlərdə əks təsir

Elmi yazılarıma əsasən bildirə bilərəm ki,
krioterapiya daha çox
kiçik və orta ölçülü keloidlərdə, xüsusilə
inyeksiya ilə kombinasiyada tövsiyə olunur.
Dermatoloq Mehdi Mahmudi

Lazer terapiyası zamanı vaskulyar və remodelasiya yönümlü prosedur

Lazer terapiyası keloid çapıqda əsasən simptomatik və struktur yaxşılaşdırıcı rol oynayır. Müxtəlif lazer növləri istifadə oluna bilər, lakin keloidlərdə ən çox:

• pulsed dye laser (PDL)
• fraksional lazer sistemləri tətbiq edilir.

Lazerin əsas təsir mexanizmləri:

• keloid daxilində damar komponentinin azalması
• eritemanın zəiflədilməsi
• kollagen remodelasiyasının stimullaşdırılması

Lazer terapiyasının üstünlükləri:

• çapığın rənginin açılması
• teksturanın yumşalması
• estetik görünüşün yaxşılaşması

Mənfi tərəfləri də var. Belə ki, fibroblast hiperaktivliyini təkbaşına dayandırmaması,dərin keloidlərdə məhdud təsir etməsi və çoxsaylı seans ehtiyacı yarada bilməsi, yəni müalicə prosedurunu uzatmasıdır.

Bu səbəbdən lazer terapiyası keloid çapıq müalicəsində əsas yox, tamamlayıcı metod kimi qəbul edilir və çox zaman inyeksiya və ya krioterapiya ilə birlikdə tətbiq olunur.

İntralezyonal inyeksiyada patogenetik əsaslı müalicə

İntralezyonal inyeksiya keloid çapıq müalicəsində qızıl standart hesab olunan metodlardan biridir.
Ən çox istifadə edilən preparatlar isə kortikosteroidlər (məsələn, triamcinolone acetonide), bəzi hallarda isə antimetabolitlərdir.
Bu inyeksiyalar birbaşa keloid toxumasına yeridilərək fibroblast aktivliyini və kollagen sintezini molekulyar səviyyədə azaldır.

Üstünlükləri bunlardır:

• keloid böyüməsinin dayandırılması
• toxumanın yumşalması
• qaşınma və ağrının azalması

Məhdudiyyətləri:

• bir neçə seans tələb etməsi
• dəri atrofiyası və telangiektaziya riski
• təkbaşına istifadə edildikdə natamam estetik nəticə

İntralezyonal inyeksiya xüsusilə aktiv, böyüyən keloidlərdə ilk seçim olaraq qəbul edilir.

Hansı metod nə vaxt üstünlük təşkil edir?

Keloid çapıq müalicəsində metod seçimi çapığın ölçüsünə, yerləşməsinə, aktivlik səviyyəsinə
xəstənin dəri tipinə əsaslanmalıdır. Klinik yanaşma baxımından isə

• Aktiv və böyüyən keloid → inyeksiya əsaslı yanaşma
• Kiçik və sərt keloid → krioterapiya + inyeksiya
• Estetik problem ön plandadırsa → lazer tamamlayıcı rol oynayır.

Bu yanaşma müasir dermatoloji praktikada kombinə olunmuş çapıq müalicəsi konsepsiyasının əsasını təşkil edir və keloidlərin uzunmüddətli idarə olunmasında daha stabil nəticələr verir.

Kombinə müalicə niyə daha effektivdir?

Elmi tədqiqatlar göstərir ki, keloid çapıq tək mexanizmlə formalaşmır. Buna görə yalnız destruktiv, yalnız antiinflamatuar və ya yalnız estetik yönümlü müalicə kifayət etmir. Kombinə müalicə toxumanın həcmini azaldır, fibroblast aktivliyini yatırır, residiv riskini aşağı salır və estetik nəticəni yaxşılaşdırır.

Bu səbəbdən keloid müalicəsi standart resept deyil, fərdi dermatoloq müayinəsi və müalicəsi tələb edən tibbi prosesdir.

Keloid müalicəsinin ümumi çapıq müalicəsində yeri

Keloid çapıq, digər adi çapıqlardan fərqli olaraq müalicəyə daha spesifik yanaşma tələb edir. Çünki keloid, dərinin zədələnmiş sahəsində həddindən artıq kollagen istehsalının nəticəsi olaraq, daha sərt və hündür bir toxuma meydana gətirir. Adi çapıq müalicəsi metodları – məsələn, sadə kimyəvi pilinqlər və ya lazer tətbiqləri – keloidlərdə uğurlu olmaya bilər. Bu tip çapıqların müalicəsi zamanı yanlış üsullar tətbiq edildikdə, zədələnmiş sahə daha da böyüyə bilər və bu da müalicənin çətinləşməsinə səbəb olur.

Buna görə keloid müalicəsi mütləq dermatoloq tərəfindən planlaşdırılmalı və uzunmüddətli izləmə ilə müşayiət olunmalıdır.