Hamiləlikdə dəri səpgiləri - Dermatoloq Mehdi Mahmudi

Hamiləlik Dövrü Səpgilərinin Ümumi Növləri

Hamiləlik müxtəlif dəri dəyişikliklərinə, o cümlədən narahatlıq və ya narahatlıq yarada biləcək səpgilərə səbəb ola bilər. Bu səpgilərin çoxu xoşxassəli olsa da, bəziləri ana və ya körpə üçün potensial risklərə görə tibbi yardım tələb edir.

Hər bir insanın dərisi hamiləlik dövründə fərqli reaksiya verir. Bəziləri yüngül qaşınma və ya quruluq hiss edir, digərləri isə ürtiker və ya qabarıq ləkələr kimi fərqli nümunələr inkişaf etdirir. Semptomların yeri, şiddəti və vaxtı, məsələn, hamiləliyin əvvəlində və ya son trimestrdə görünməsi, hamısı provayderinizə səpginin növünü və ən təhlükəsiz müalicə planını müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Hamiləlikdə dəriyə təsir edən dəyişikliklərin bir hissəsi fizioloji xarakter daşıyır. Dərinin piqmentasiyasının artması, melazma, linea nigra, damarların daha qabarıq görünməsi və striyaların yaranması buna nümunədir. Bunlar klassik mənada dəri səpgisi hesab edilmir.

Əsl dermatoloji səpgi isə papula, plak, vezikula, pustula və ya digər ilkin dəri elementləri ilə özünü göstərə bilər. Bu elementlərin harada yerləşməsi, nə vaxt başlaması, qaşınıb-qaşınmaması və hamiləliyin hansı mərhələsində meydana çıxması diaqnostik baxımdan çox vacibdir.

Hamiləlikdə dəri səpgiləri niyə yaranır?

Hamiləlik zamanı orqanizmdə estrogen və progesteron kimi hormonların səviyyəsi dəyişir. Eyni zamanda immun sisteminin fəaliyyəti də hamiləliyə uyğun şəkildə yenidən tənzimlənir. Dəri bu dəyişikliklərə həssas orqanlardan biridir.

Bunun nəticəsində əvvəldən mövcud olan ekzema, atopik dermatit, sızanaq və bəzi digər dəri xəstəlikləri dəyişə bilər. Bəzi pasiyentlərdə simptomlar azalır, digərlərində isə kəskinləşir.

Bundan başqa, yalnız hamiləlik dövründə və ya hamiləliklə sıx əlaqəli şəkildə meydana çıxan dermatoloji xəstəliklər də mövcuddur. Əsas hamiləlik dermatozları arasında atopik eruptsiya, polimorfik hamiləlik eruptsiyası, pemfiqoid gestasionis və hamiləliyin intrahepatik xolestazı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Hamiləlikdə hər səpgi təhlükəlidirmi?

Xeyr. Hamiləlik zamanı yaranan səpgilərin böyük hissəsi ciddi təhlükə yaratmır. Məsələn, polimorfik hamiləlik eruptsiyası və hamiləlik prurigosu adətən ananın həyatını və dölün inkişafını birbaşa təhlükə altına qoymur.

Lakin dermatologiyada əsas məsələ səpginin “təhlükəli” və ya “təhlükəsiz” olduğunu əvvəlcədən görünüşə əsasən qəbul etmək deyil. Eyni simptom müxtəlif xəstəliklərdə meydana çıxa bilər.

Məsələn, güclü qaşınma sadə ekzema ilə bağlı ola bilər, amma səpgi olmadan xüsusilə gecələr artan ovuc içi və ayaqaltı qaşınma hamiləliyin intrahepatik xolestazını düşündürə bilər. Bu vəziyyətdə dermatoloji görünüşdən daha çox qan analizləri və mama-ginekoloji qiymətləndirmə əhəmiyyət daşıyır.

Dəridə yeni səpgi yaranıbsa, onun səbəbinin müəyyənləşdirilməsi üçün dəri səpgilərinin müayinəsi və müalicəsi xidmətindən yararlanmaq mümkündür.

Hamiləlikdə ən çox rast gəlinən səpgilər hansılardır?

Hamiləlik zamanı səpgi ilə müraciət edən pasiyentlərdə bir neçə fərqli klinik vəziyyət nəzərdən keçirilir. Onların bir-birindən fərqləndirilməsində səpkinin forması, yerləşməsi və başlanma vaxtı əsas rol oynayır.

• Atopik eruptsiya və hamiləlik prurigosu
• Polimorfik hamiləlik eruptsiyası (PEP/PUPPP)
• Pemfiqoid gestasionis
• Hamiləliyin intrahepatik xolestazı
• Ekzema və kontakt dermatit
• Urtikariya
• Virus və digər infeksiyalarla əlaqəli səpgilər
• Nadir hallarda pustulyar psoriazın hamiləlik forması

Atopik eruptsiya və hamiləlik prurigosu nədir?

Hamiləlik zamanı yaranan qaşınan səpgilərin mühüm hissəsi atopik xəstəliklər spektrinə daxildir. Bu vəziyyət atopik eruptsiya kimi tanınır və prurigo tipli xırda papulalar, ekzema tipli quru və qızarmış sahələr şəklində özünü göstərə bilər.

Səpkilər qarın, qol və ayaqlarda, bəzən isə üz, boyun və gövdədə yerləşə bilər. Qaşınma çox vaxt səpginin əsas şikayətidir. Qaşıma nəticəsində dəri üzərində cızıqlar, qabıqlanma və ikincili qıcıqlanma yarana bilər.

Bu vəziyyət hamiləliyin müxtəlif mərhələlərində ortaya çıxa bilər və xüsusilə əvvəlcədən ekzema, astma və ya allergik xəstəliklərə meyli olan qadınlarda müşahidə edilə bilər.

Atopik eruptsiya adətən döl üçün təhlükəli hesab edilmir. Lakin qaşınmanın şiddəti yuxu və gündəlik həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə poza bilər.

Hamiləlikdə PUPPP nədir?

PUPPP kimi tanınan vəziyyətin müasir dermatoloji adı polimorfik hamiləlik eruptsiyasıdir. Bu, əsasən hamiləliyin son trimestrində meydana çıxan, güclü qaşınma ilə müşayiət olunan səpgidir.

Onun ən xarakterik xüsusiyyəti səpkinin çox vaxt qarın nahiyəsində, xüsusilə dəri çatlarında — striyalarda başlamasıdır. Daha sonra səpki budlara, ombaya, qarının digər hissələrinə və bədənin başqa nahiyələrinə yayıla bilər.

PUPPP zamanı qızarmış papulalar və ürtikerə bənzər plaklar əmələ gələ bilər. Bəzi hallarda kiçik vezikulyar elementlər də görünə bilər, lakin həqiqi gərgin qabarcıqların yaranması başqa xəstəlikləri, xüsusilə pemfiqoid gestasionisi düşündürməlidir.

PUPPP adətən doğuşdan sonra tədricən geriləyir. Əsas məqsəd qaşınmanı və dəri iltihabını nəzarətdə saxlamaqdır.

Pemfiqoid gestasionis nədir?

Pemfiqoid gestasionis nadir rast gəlinən, autoimmun mənşəli və hamiləliklə əlaqəli qabarcıqlı dəri xəstəliyidir.

Bu xəstəlik çox vaxt hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrində başlayır. İlkin mərhələdə dəridə güclü qaşınan qızarmış papulalar və plaklar yarana bilər. Daha sonra xüsusilə göbək ətrafında gərgin, içi maye ilə dolu qabarcıqlar əmələ gələ bilər.

Məhz bu məqam klinik baxımdan çox əhəmiyyətlidir. Qarın nahiyəsində qaşınan səpgi ilə yanaşı həqiqi qabarcıqların yaranması sadə PUPPP kimi qiymətləndirilməməlidir.

Pemfiqoid gestasionis zamanı ana və dölün əlavə nəzarətə ehtiyacı ola bilər. Xəstəlik nadir olsa da, vaxtında tanınması vacibdir.

Hamiləlikdə qaşınma, amma səpgi yoxdursa

Hamiləliyin intrahepatik xolestazında əsas şikayət çox güclü qaşınmadır, lakin dəridə ilkin səpgi olmur. Qaşınma xüsusilə ovuc içlərində və ayaqaltılarında hiss edilə bilər və gecələr daha da güclənə bilər.

Qaşıma nəticəsində dəridə cızıqlar və qabıqlar yarana bilər, lakin bunlar xəstəliyin ilkin səpgisi deyil. Əsas problem qaraciyər və öd turşularının mübadiləsi ilə bağlıdır.

Belə hallarda yalnız dermatoloji krem istifadə edib gözləmək düzgün deyil. Qanda qaraciyər göstəriciləri və öd turşularının səviyyəsi yoxlanmalıdır. Bəzi qadınlarda ilk analizlər normal ola bildiyi üçün şikayət davam edərsə təkrar müayinə tələb oluna bilər.

Hamiləlikdə davamlı qaşınma barədə daha ətraflı məlumat üçün dəridə qaşınma mövzusunda olan məqaləyə də baxa bilərsiniz.

Hamiləlikdə səpgi ilə yanaşı qabarcıq yaranması nə deməkdir?

Qabarcıq dermatologiyada sadə qızartıdan fərqli ilkin dəri elementidir. Hamiləlik zamanı bir neçə xəstəlikdə qabarcıqlar yarana bilər, lakin xüsusilə qarın və göbək ətrafında başlayan qaşınan, sonradan gərginləşən qabarcıqlar pemfiqoid gestasionisi düşündürə bilər.

Buna görə hamilə qadında yeni yaranmış qabarcıqları ev şəraitində müxtəlif mazlarla müalicə etmək düzgün deyil. Bəzi hallarda diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün qan analizləri və dəri biopsiyası da lazım ola bilər.

Qabarcıqları partlatmaq isə ikincili bakterial infeksiya riskini artıra və klinik görünüşü dəyişdirə bilər.

Hamiləlikdə səpgi və ekzema

Ekzema hamiləlik zamanı ilk dəfə meydana çıxa və ya əvvəlcədən mövcud olan xəstəlik kəskinləşə bilər. Dəri adətən quru, qızarmış və qaşınan olur. Qabıqlanma və çatlama da müşahidə edilə bilər.

Ekzemanın hamiləlik zamanı müalicəsində əsas məqsəd dəri baryerini bərpa etmək və iltihabı nəzarətdə saxlamaqdır. Ətirsiz nəmləndiricilər və yumşaq təmizləyicilər gündəlik baxımın əsasını təşkil edir.

Lakin hamiləlik zamanı istifadə edilən dərman və yerli preparatlar ayrıca qiymətləndirilməlidir. Pasiyentin əvvəllər istifadə etdiyi krem hamiləlik dövründə avtomatik olaraq təhlükəsiz hesab edilə bilməz.

Dəri xəstəliklərinin səbəbi müəyyənləşdirildikdən sonra uyğun müalicə planı hazırlanmalıdır. Bunun üçün dəri xəstəliklərinin müayinəsi və müalicəsi xidmətindən yararlanmaq mümkündür.

Hamiləlikdə səpgilər infeksiyadan yarana bilərmi?

Bəli. Hamiləlik zamanı yaranan hər səpgi hamiləliyə xas dermatoloji xəstəlik demək deyil. Virus və bakterial infeksiyalar, göbələk xəstəlikləri, qotur və digər yoluxucu problemlər də səpgi yarada bilər.

Xüsusilə səpgi ilə birlikdə hərarət, halsızlıq, boğaz ağrısı, öskürək, limfa düyünlərinin böyüməsi və ya başqa sistemik əlamətlər varsa infeksion səbəblər nəzərə alınmalıdır.

Hamiləlik dövründə bəzi infeksiyalar ana ilə yanaşı döl üçün də əhəmiyyət daşıya bildiyinə görə geniş yayılmış yeni səpgi zamanı yalnız dermatoloji krem istifadə etməklə kifayətlənmək olmaz.

Hamiləlikdə səpgi dərman allergiyası ola bilərmi?

Hamiləlik zamanı qəbul edilən yeni dərmanlar və ya istifadə olunan preparatlar da dəri səpgisinə səbəb ola bilər. Buna görə səpkinin başlamasından əvvəl hansı dərmanların, vitaminlərin, antibiotiklərin və ya digər preparatların qəbul edildiyi dəqiq öyrənilməlidir.

Dərmana bağlı səpgilər müxtəlif formalarda görünə bilər. Bəzən sadə qaşınan qızartı şəklində, bəzən isə daha geniş və ciddi dəri reaksiyası kimi ortaya çıxa bilər.

Dodaqlarda və ya dildə şişmə, nəfəs almaqda çətinlik, geniş yayılmış qabarcıq, dərinin ağrılı soyulması və ya ağız-göz-cinsiyyət orqanlarının selikli qişasında yaralar yaranarsa təcili tibbi yardım tələb olunur.

Hamiləlikdə pustulyar səpgi nə vaxt təhlükəlidir?

Nadir hallarda hamiləlikdə geniş yayılmış irinli görünüşlü xırda qabarcıqlar və pustulalarla gedən pustulyar psoriazın hamiləlik forması inkişaf edə bilər.

Bu vəziyyətdə səpgi çox vaxt dəri büküşlərində başlayır və sürətlə gövdəyə və ətraflara yayıla bilər. Dəri dəyişiklikləri ilə yanaşı yüksək hərarət, güclü halsızlıq, ürəkdöyünmə, ürəkbulanma və digər sistemik əlamətlər də meydana çıxa bilər.

Bu, sadə allergik səpgi kimi qiymətləndirilməməlidir. Pustulyar psoriazın hamiləlik forması həm ana, həm də döl üçün ciddi fəsadlara səbəb ola bildiyindən təcili dermatoloji və mama-ginekoloji qiymətləndirmə tələb edir.

Hamiləlikdə dəri səpgilərinə necə diaqnoz qoyulur?

Diaqnoz yalnız səpkinin görünüşünə əsasən qoyulmur. Dermatoloq ilk növbədə səpkinin nə vaxt başladığını, hamiləliyin hansı həftəsində olduğunu, əvvəlcə harada yarandığını və necə yayıldığını müəyyənləşdirir.

Bundan əlavə:

• Qaşınmanın intensivliyi
• Səpkinin gecələr artıb-artmaması
• Qabarcıq və pustulaların olub-olmaması
• Ovuc və ayaqaltıların vəziyyəti
• İstifadə olunan dərmanlar
• Əvvəlki dəri xəstəlikləri
• Hərarət və digər sistemik əlamətlər
• Yoluxucu xəstəliklərlə təmas

nəzərə alınır.

Lazım gəldikdə qan analizləri, qaraciyər funksional testləri, öd turşuları, allergoloji və ya infeksion müayinələr, bəzən isə dəri biopsiyası aparıla bilər.

Hamiləlikdə dəri səpgilərinin müalicəsi necə aparılır?

Müalicənin ən vacib prinsipi əvvəlcə diaqnozu müəyyən etməkdir. Hamiləlik zamanı “güclü krem daha tez sağaldır” prinsipi xüsusilə təhlükəlidir.

Bir çox yüngül qaşınan dəri xəstəliklərində ətirsiz nəmləndiricilər, dərinin baryerini qoruyan vasitələr və uyğun yerli müalicələrdən istifadə edilə bilər.

Topikal kortikosteroidlər bəzi hamiləlik dermatozlarında həkim nəzarəti ilə istifadə edilə bilər. Lakin preparatın gücü, tətbiq sahəsi, istifadə müddəti və miqdarı nəzərə alınmalıdır.

Bəzi antihistamin preparatlar da hamiləlikdə istifadə edilə bilər, lakin konkret dərmanın seçimi hamiləliyin mərhələsindən və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır.

Bu səbəbdən hamiləlik zamanı əvvəlki müalicədən qalan mazları, antibiotikləri, hormonal preparatları və ya reseptsiz alınan dermatoloji məhsulları özbaşına istifadə etmək düzgün deyil.

Hamiləlikdə hansı dəri məhsullarına diqqət etmək lazımdır?

Hamiləlik dövründə istifadə edilən kosmetik və dermatoloji məhsulların tərkibinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Xüsusilə retinoid tərkibli preparatlar hamiləlik zamanı istifadə edilməməlidir. Sızanaq üçün əvvəllər istifadə edilən bəzi məhsullar hamiləlik dövründə uyğun olmaya bilər.

Buna görə hamiləlik xəbərindən sonra istifadə etdiyiniz bütün dəriyə qulluq və müalicə vasitələrini dermatoloq və mama-ginekoloqla müzakirə etmək daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Hamiləlikdə səpgi zamanı evdə nə etmək olar?

Əgər səpgi yüngüldürsə və ciddi simptomlarla müşayiət olunmursa, dərini əlavə qıcıqlandırmamaq vacibdir.

• Ətirsiz və yumşaq təmizləyici vasitələrdən istifadə etmək
• Dərini müntəzəm nəmləndirmək
• Çox isti duş və vannadan uzaq durmaq
• Pambıq və boş geyimlərə üstünlük vermək
• Səpgini qaşımamaq və qabarcıqları partlatmamaq
• Yeni kosmetik məhsulları həkimlə məsləhətləşmədən sınamamaq

Lakin bu tədbirlər yalnız simptomatik rahatlama üçündür. Səpkinin səbəbini müəyyənləşdirmir.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Hamiləlik zamanı yeni yaranan və səbəbi bilinməyən səpgini uzun müddət müşahidə etmək düzgün deyil. Xüsusilə səpgi sürətlə yayılırsa və ya güclü qaşınma ilə müşayiət olunursa, dermatoloq qiymətləndirməsi vacibdir.

Aşağıdakı hallarda müraciəti gecikdirmək olmaz:

• Səpgi sürətlə bütün bədənə yayılırsa
• Güclü və davamlı qaşınma varsa
• Qaşınma gecələr yuxunu pozursa
• Ovuc içləri və ayaqaltıları güclü qaşınırsa
• Qabarcıqlar yaranırsa
• Səpgi göbək ətrafından başlayıbsa
• Yüksək hərarət və halsızlıq varsa
• Dəridə irinli pustulalar əmələ gəlibsə
• Ağız, göz və ya genital nahiyədə selikli qişa dəyişiklikləri varsa
• Dəri ağrılıdırsa və ya soyulmağa başlayırsa

Hamiləlikdə dəri səpgiləri haqqında tez-tez verilən suallar

Hamiləlikdə dəri səpgiləri normaldırmı?

Bəzi səpgilər hamiləliklə əlaqəli və xoşxassəli ola bilər. Lakin bütün səpgiləri normal qəbul etmək olmaz. Səpkinin səbəbi klinik xüsusiyyətlərə görə müəyyən edilməlidir.

Hamiləlikdə ən çox hansı səpgilər görülür?

Atopik eruptsiya və prurigo, polimorfik hamiləlik eruptsiyası və daha nadir hallarda pemfiqoid gestasionis kimi hamiləliklə əlaqəli dermatozlar görülə bilər. Bununla yanaşı ekzema, allergiya və infeksiyalar da səpgi yarada bilər.

Hamiləlikdə qarında qaşınan səpgi niyə yaranır?

Qarın nahiyəsində qaşınan səpgi dərinin dartılması və PEP/PUPPP kimi hamiləliyə xas dermatozlarla əlaqəli ola bilər. Lakin səpkinin göbək ətrafında başlaması və qabarcıqların yaranması pemfiqoid gestasionisini də düşündürə bilər.

Hamiləlikdə qaşınma səpgi olmadan ola bilərmi?

Bəli. Xüsusilə ovuc içləri və ayaqaltılarında başlayan, gecələr güclənən və ilkin səpgi olmadan davam edən qaşınma hamiləliyin intrahepatik xolestazının əlaməti ola bilər. Bu halda qan analizləri tələb olunur.

Hamiləlikdə səpgi üçün kortizonlu krem istifadə etmək olarmı?

Bəzi topikal kortikosteroidlər hamiləlikdə həkim nəzarəti ilə istifadə edilə bilər. Lakin preparatın gücü, istifadə müddəti və tətbiq sahəsi vacibdir. Özbaşına güclü kortikosteroid krem istifadə etmək düzgün deyil.

Hamiləlikdə səpgi körpəyə zərər verə bilərmi?

Bir çox hamiləlik dermatozu döl üçün ciddi risk yaratmır. Lakin pemfiqoid gestasionis, intrahepatik xolestaz və pustulyar psoriazın hamiləlik forması kimi bəzi vəziyyətlər əlavə mama-ginekoloji nəzarət tələb edə bilər.

Hamiləlikdə səpgi yaranarsa dermatoloqa müraciət etmək lazımdırmı?

Səpgi yeni yaranıbsa, davam edirsə, yayılırsa, güclü qaşınırsa və ya qabarcıq, hərarət və digər simptomlarla müşayiət olunursa dermatoloq müayinəsi məqsədəuyğundur. Ovuc içləri və ayaqaltılarında səpgi olmadan güclü qaşınma olduqda isə mama-ginekoloqla da əlaqə saxlamaq lazımdır.