Dırnaq Göbələyi (Onikomikoz): Əlamətləri və Müalicəsi

Dermatologiya

Dırnaq göbələyi nədir?

Onikomikoz haqqında dermatoloqdan bilməli olduğunuz hər şey

Klinikaya gələn pasiyentlərin böyük hissəsi eyni sualla başlayır: “Dırnağım niyə qalınlaşıb və saralıb?” Bir dermatoloq olaraq gündəlik təcrübəmdə ən çox rast gəldiyim problemlərdən biri məhz dırnaq göbələyidir. Bu yazıda tibbi adı ilə onikomikoz adlanan bu xəstəliyi - səbəblərini, əlamətlərini, diaqnoz və müalicə yollarını - mümkün qədər sadə, lakin tibbi cəhətdən dəqiq şəkildə izah etməyə çalışacağam.

◆Dırnaq göbələyi nədir?

Dırnaq göbələyi, yəni onikomikoz, dırnaq lövhəsinin və dırnaq yatağının göbələk infeksiyasıdır. Dırnaq göbələyi dermatofit adlanan göbələklərdən, xüsusən də Trichophyton rubrum növündən qaynaqlanır. Bundan əlavə, maya göbələkləri (Candida) və qeyri-dermatofit kiflər də səbəb ola bilər.

İnfeksiya ən çox ayaq dırnaqlarını tutur - çünki ayaqlar ayaqqabı içində isti, rütubətli və qaranlıq mühitdə qalır ki, bu da göbələyin çoxalması üçün ideal şəraitdir. Onikomikoz təsadüfi bir problem deyil: bütün dırnaq xəstəliklərinin təxminən yarısını məhz göbələk infeksiyaları təşkil edir və xəstəliyin tezliyi yaşla birlikdə artır.

◆Onikomikozun növləri

əsasən bu növlərlə qarşılaşırıq:

◆Simptomlar -  nəyə diqqət etməli

Aşağıdakı əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi varsa, dermatoloqa müraciət etmək məntiqlidir:

◆Dırnaq göbələyinə kimlər meyillidir?

Bəzi insanlar bu infeksiyaya daha çox meyillidir. Dermatoloq müayinəsində mütləq nəzərə aldığım əsas risk amilləri bunlardır:

Xüsusilə diabetli pasiyentlərə diqqətlə yanaşıram: onlarda dırnaq göbələyi ayaq yaralarına və ciddi fəsadlara yol aça bilər. Belə hallarda dermatoloqa erkən müraciət etmək həqiqətən vacibdir.

◆Dırnaq deformasiyası

Bu, yazının ən vacib hissələrindən biridir. Sarımış, qalın dırnaq mütləq göbələk demək deyil. Araşdırmalar göstərir ki, dırnaq deformasiyası olan halların təxminən yarısı ümumiyyətlə göbələklə bağlı deyil -  səbəb psoriaz, qırmızı yastı dəmrov (lixen planus), təkrarlanan travma və ya digər dəri xəstəlikləri ola bilər.

◆Dırnaq göbələyinin müalicəsi necə aparılır?

Müalicə zədələnmənin dərəcəsindən asılıdır və səbr tələb edir: ayaq dırnağının tam yenilənməsi 9-12 ay çəkir. Erkən mərhələdə başlanan müalicə həm qısa, həm də daha effektli olur.

Yerli müalicə (lak və məhlullar)

Yalnız erkən mərhələdə, yəni dırnağın kiçik hissəsi (təxminən üçdə birindən azı) zədələnibsə və dırnaq kökü prosesə qoşulmayıbsa, antifungal laklar və məhlullar effekt verə bilər. Şərtlər:

• Vasitə çəkilməzdən əvvəl dırnağın zədəli hissəsi yeyilib nazildilməlidir
• Tətbiq müntəzəm və uzunmüddətli olmalıdır (aylarla)
• Müalicə dövründə gel-lak və dekorativ örtüklərə fasilə verilməlidir

Sistemli müalicə (tabletlər)

Dırnağın böyük hissəsi, bir neçə dırnaq və ya dırnaq kökü zədələnibsə, yerli vasitələr kifayət etmir. Bu halda həkim sistemli antifungal preparatlar (terbinafin, itrakonazol qrupu) təyin edir:

• Doza və sxem yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir
• Müalicə ayaq dırnaqlarında adətən 3 ay civarında davam edir
• Ehtiyac olduqda qaraciyər göstəriciləri nəzarətdə saxlanılır
• Digər dərmanlarla qarşılıqlı təsir mütləq qiymətləndirilməlidir

Köməkçi metodlar

Bəzi hallarda həkim zədəli dırnaq hissəsinin aparatla təmizlənməsini (tibbi pedikür), ağır deformasiyalarda isə lövhənin çıxarılmasını tövsiyə edə bilər. Bunlar dərman müalicəsinin effektini artıran köməkçi addımlardır, onu əvəz etmir.

◆Müalicədən sonra yenidən yoluxa bilərəm?

Bir dermatoloq olaraq pasiyentlərimə həmişə xatırladıram ki, təkrarlanma (residiv) və yenidən yoluxma nisbətən yüksəkdir. Buna görə müalicə bitəndən sonra profilaktikaya davam etmək sağlam dırnağın açarıdır.

◆Dırnaq göbələyindən necə qorunmalı?

Profilaktika müalicədən daha asandır. Dermatoloq olaraq pasiyentlərimə aşağıdakıları tövsiyə edirəm:

◆Tez-tez verilən suallar

Dırnaq göbələyi öz-özünə keçirmi?

Xeyr. Onikomikoz müalicəsiz keçmir, əksinə, zamanla digər dırnaqlara və dəriyə yayılır. Nə qədər erkən müraciət olunsa, müalicə o qədər qısa və sadə olur.

Dırnaq göbələyini yalnız lakla müalicə etmək olarmı?

Yalnız erkən mərhələdə, dırnağın kiçik hissəsi zədələnibsə. Dırnağın böyük hissəsi və ya kökü prosesə qoşulubsa, lak tək başına kifayət etmir və sistemli müalicə lazımdır. Bunu müayinə ilə dermatoloq müəyyən edir.

Dırnaq göbələyi olan yerə gel-lak vurmaq olarmı?

Tövsiyə olunmur. Örtük altında nəm mühit göbələyin inkişafına şərait yaradır, üstəlik dırnağın vəziyyətini izləmək mümkün olmur.

Tabletlər zərərlidirmi?

Müasir antifungal preparatlar həkim nəzarəti ilə istifadə edildikdə əksər pasiyentlər üçün təhlükəsizdir, ehtiyac olduqda qaraciyər göstəriciləri yoxlanılır. Göstəriş olduğu halda tabletdən imtina isə infeksiyanın illərlə davam etməsi deməkdir.

Zədəli dırnağı çıxartmaq problemi həll edirmi?

Tək başına yox. Göbələk dırnaq yatağında qalırsa, yeni çıxan dırnaq da yoluxur. Çıxarma yalnız dərman müalicəsi ilə birlikdə, seçilmiş hallarda tətbiq olunur.

Ev üsulları (sirkə, yod, sarımsaq) kömək edirmi?

Bu üsulların effektivliyi sübut olunmayıb. Onlarla itirilən aylar ərzində infeksiya dərinləşir. Yod həm də dırnağı boyayaraq həkim müayinəsini çətinləşdirir.

◆Dermatoloq Mehdi Mahmudiyə müraciət edin

Dırnağınızın rəngində, qalınlığında və ya formasında davamlı dəyişiklik görürsünüzsə, diabetiniz, damar problemi və ya zəif immunitetiniz varsa, dırnaqdakı ilk dəyişiklikdə dermatoloqa müraciət etmək xüsusilə vacibdir. Peşəkar dermatoloq diaqnozu təsdiqləyəcək, göbələyin növünü müəyyən edəcək və məhz sizə uyğun müalicə planını quracaq.