Sağlam və baxımlı dəri yalnız estetik görünüş üçün deyil, ümumi sağlamlıq üçün də vacibdir. Dəri bədənin ən böyük orqanıdır və bizi xarici təsirlərdən, mikroblardan, günəş şüalarından, allergenlərdən və digər zərərli faktorlardan qoruyur. Buna görə də dəriyə düzgün qulluq etmək, yaranan problemləri vaxtında tanımaq və lazım olduqda dermatoloqa müraciət etmək böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu yazıda dermatologiyanın nə üçün vacib olduğunu, sağlam dəri üçün əsas qulluq qaydalarını, ən çox rast gəlinən dəri problemlərini və hansı hallarda həkimə müraciət etməyin vacib olduğunu izah edirik.

Dermatologiya nədir?

Dermatologiya dəri, saç, dırnaq və selikli qişa xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olan tibb sahəsidir. Dermatoloq yalnız sızanaq və ya dəri səpkilərini deyil, həm də saç tökülməsi, dırnaq problemləri, allergik reaksiyalar, göbələk infeksiyaları, xallar, papillomalar, ziyillər və digər dəri törəmələrini qiymətləndirir.

Dəri problemləri bəzən sadə görünə bilər, lakin onların arxasında hormonal dəyişikliklər, allergiya, infeksiya, immun sistemlə bağlı vəziyyətlər və ya digər daxili səbəblər dayana bilər. Bu səbəbdən uzun müddət keçməyən və ya təkrarlanan dəri problemlərində özbaşına müalicə əvəzinə dermatoloq müayinəsi daha doğru yanaşmadır.

Dərinin əsas funksiyaları

Dəri yalnız görünüşümüzü müəyyən edən xarici qat deyil. Onun bədən üçün bir çox vacib funksiyası var:

• Qoruyucu funksiya: mikroblar, kimyəvi maddələr və xarici zədələrə qarşı baryer rolunu oynayır.
• Temperatur tənzimi: tərləmə və damar reaksiyaları vasitəsilə bədən istiliyini balanslaşdırır.
• Hissiyat: toxunma, ağrı, istilik və soyuğu hiss etməyə kömək edir.
• İmmun müdafiə: orqanizmi infeksiyalara qarşı qorumaqda iştirak edir.
• D vitamini sintezi: günəş şüalarının təsiri ilə D vitamini yaranmasında rol oynayır.

Sağlam dəri üçün əsas qulluq qaydaları

Dəriyə qulluq mürəkkəb və bahalı prosedurlardan ibarət olmaq məcburiyyətində deyil. Əsas məsələ dəri tipinə uyğun, davamlı və düzgün baxım rutini qurmaqdır.

1. Dərini düzgün təmizləmək

Dərinin gündəlik təmizlənməsi məsamələrdə yığılan yağ, toz, makiyaj qalığı və çirklərin uzaqlaşdırılmasına kömək edir. Ancaq çox sərt təmizləyicilər, spirtli toniklər və tez-tez edilən aqressiv təmizləmə dərinin qoruyucu baryerini zədələyə bilər.

Yağlı, quru, həssas və qarışıq dəri tipləri üçün təmizləyici seçimləri fərqli olmalıdır. Əgər təmizləyicidən sonra dəridə dartılma, yanma və ya qızartı yaranırsa, məhsul dəri tipinizə uyğun olmaya bilər.

2. Günəş qoruyucudan istifadə etmək

Günəş şüaları dəridə ləkə, erkən qocalma, qırış, damar genişlənməsi və bəzi hallarda daha ciddi dəri problemlərinə səbəb ola bilər. Buna görə günəş qoruyucu krem yalnız yayda deyil, ilin bütün fəsillərində istifadə edilməlidir.

Xüsusilə ləkəyə meyilli dəri, rozasea, akne sonrası izlər, melazma və həssas dəri problemi olan şəxslər SPF istifadəsinə daha diqqətli yanaşmalıdırlar.

3. Dərini nəmləndirmək

Nəmləndirici istifadə etmək yalnız quru dəri üçün deyil, yağlı və akneyə meyilli dəri üçün də vacibdir. Dəri susuz qaldıqda qoruyucu baryer zəifləyir, qızartı, qabıqlanma, qaşınma və həssaslıq arta bilər.

Yağlı dərilər üçün yüngül, komedogen olmayan nəmləndiricilər, quru dərilər üçün isə baryeri bərpa edən daha zəngin tərkibli məhsullar seçilə bilər.

4. Qidalanmaya diqqət etmək

Qidalanma dəri sağlamlığına təsir edə bilər. Şəkərli qidalar, yüksək qlisemik indeksli məhsullar, fast-food və bəzi insanlarda süd məhsulları sızanaq şikayətlərini artıra bilər. Lakin hər pasiyentdə səbəb eyni olmur.

Dəri problemi olan şəxslərdə qidalanma ilə yanaşı hormonal vəziyyət, stress, yuxu rejimi, genetik meyillilik və istifadə edilən kosmetik məhsullar da nəzərə alınmalıdır.

5. Özbaşına müalicədən uzaq durmaq

Sosial şəbəkələrdə görülən qarışımlar, turşular, limon, soda, diş məcunu və digər ev üsulları dəridə yanıq, ləkə, allergik reaksiya və baryer zədələnməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə sızanaq, ləkə, rozasea və həssas dəri problemlərində dermatoloq məsləhəti olmadan aktiv tərkibli məhsullardan istifadə etmək düzgün deyil.

Ən çox rast gəlinən dəri problemləri

Dermatoloji problemlər yaş, dəri tipi, hormonal vəziyyət, həyat tərzi və mövsümi faktorlarla əlaqəli olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən problemlər bunlardır:

Sızanaq və akne

Sızanaq yalnız yeniyetməlik dövrünə aid problem deyil. Yetkin yaşlarda da hormonal dəyişikliklər, stress, düzgün olmayan kosmetik məhsullar, qidalanma və genetik faktorlar akneyə səbəb ola bilər. Sızanaqları sıxmaq, aqressiv skrablar istifadə etmək və özbaşına dərman qəbul etmək iz və ləkə riskini artıra bilər.

Ətraflı məlumat üçün sızanaq müalicəsi səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Dəri quruluğu və qabıqlanma

Dəri quruluğu soyuq hava, tez-tez yuyunma, sərt sabunlar, bəzi dəri xəstəlikləri və yaşla bağlı dəyişikliklər nəticəsində yarana bilər. Quruluq uzun müddət davam edirsə, qaşınma və çatlama ilə müşayiət olunursa, dermatoloji qiymətləndirmə faydalıdır.

Qızartı və həssas dəri

Üzdə davamlı qızartı, yanma, damar görünməsi və həssaslıq rozasea və ya digər dəri problemləri ilə bağlı ola bilər. Belə hallarda təsadüfi kremlərdən istifadə etmək əvəzinə səbəbi müəyyən etmək vacibdir.

Xallar və dəri törəmələri

Xalların ölçüsündə, rəngində, formasında dəyişiklik, qanama, qaşınma və sürətli böyümə müşahidə edilərsə, dermatoloq müayinəsi gecikdirilməməlidir. Xalların qiymətləndirilməsində dermatoskopik müayinə mühüm rol oynayır.

Xal, papilloma, kista və digər dəri törəmələri haqqında məlumat üçün dəri cərrahiyyəsi səhifəsinə keçid edə bilərsiniz.

Saç tökülməsi

Saç tökülməsi stress, vitamin-mineral çatışmazlığı, hormonal dəyişikliklər, genetik meyillilik, qalxanabənzər vəzi problemləri və dəri xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər. Müalicə səbəbə görə fərqli seçildiyi üçün düzgün diaqnoz vacibdir.

Dermatoloqa nə vaxt müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsi tövsiyə olunur:

• Dəri problemi 2–3 həftədən çox davam edirsə
• Sızanaqlar iz və ləkə qoymağa başlayırsa
• Dəridə qaşınma, yanma, qabıqlanma və qızartı artırsa
• Xalda forma, rəng və ölçü dəyişikliyi varsa
• Saç tökülməsi sürətlənibsə
• Uşaqda səpki, qaşınma və ya dəridə yayılan dəyişikliklər müşahidə olunursa
• Özbaşına istifadə edilən məhsullar problemi daha da artırırsa

Tez-tez verilən suallar

Dəriyə qulluq üçün ən vacib 3 addım hansıdır?

Əsas 3 addım dərini düzgün təmizləmək, nəmləndirmək və günəş qoruyucudan istifadə etməkdir. Problemli dəri tipində əlavə məhsullar dermatoloq tövsiyəsi ilə seçilməlidir.

Yağlı dəriyə nəmləndirici lazımdır?

Bəli. Yağlı dəri də susuz qala bilər. Sadəcə yağlı dəri üçün yüngül teksturalı, məsamələri tıxamayan nəmləndiricilər seçilməlidir.

Sızanaqları ev üsulları ilə müalicə etmək olar?

Ev üsulları çox zaman dərini qıcıqlandıra və problemi artıra bilər. Sızanağın səbəbi və növü fərqli olduğu üçün müalicə dermatoloq tərəfindən seçilməlidir.

Günəş qoruyucu yalnız yayda istifadə edilməlidir?

Xeyr. Günəş şüaları ilin bütün fəsillərində dəriyə təsir edə bilər. Xüsusilə ləkəyə meyilli və həssas dərilərdə gündəlik SPF istifadəsi vacibdir.

Xal nə vaxt təhlükəli ola bilər?

Xalın rəngi dəyişirsə, sürətlə böyüyürsə, kənarları qeyri-bərabərdirsə, qanayırsa və ya qaşınırsa, dermatoloq müayinəsi vacibdir.