Dəridə qırmızı ləkələr niyə yaranır? Səbəblər və nə vaxt həkimə getməli?
Dəridə qırmızı ləkələr niyə yaranır?
Dəridə qırmızı ləkələr onlarla fərqli səbəbdən yarana bilər. Ən çox rast gəlinənlər yaşla çoxalan zərərsiz qırmızı xallar (albalı angioma), allergik övrə (ürtiker), ekzema və dermatit, psoriaz, göbələk infeksiyası, rozasea və həşərat dişləmələridir. Səbəbi ayırmaq üçün ləkənin forması, qaşınıb-qaşınmaması və basanda solub-solmaması vacibdir. Basanda solmayan xırda nöqtələr (petexiya), xüsusilə qızdırma ilə birlikdə, təcili tibbi yardım tələb edir.
"Bədənimdə qırmızı nöqtələr çıxıb", "qolumda qızartı var, qaşınır", "son illər sinəmdə qırmızı xallar çoxalıb". Bu, dermatoloqa ən çox verilən suallardandır. Səbəblər yaşla bağlı zərərsiz damar xallarından ciddi qan və infeksiya xəstəliklərinə qədər dəyişir. Ona görə də bütün qırmızı ləkələrə eyni kremi çəkmək ən çox edilən səhvdir.
Bu məqalədə qırmızı ləkələrin əsas növlərini, onları evdə necə ilkin ayırmaq olduğunu, stəkan testinin nə göstərdiyini və hansı hallarda gözləmədən həkimə getmək lazım olduğunu izah edirik.
Qırmızı ləkəyə baxanda özünüzə 5 sual verin
Ləkə düzdür, yoxsa qabarıqdır? Düz nöqtələr çox vaxt damar və ya qanla, qabarıq ləkələr isə iltihab və allergiya ilə bağlıdır.
Qaşınır, ağrıyır, yoxsa heç bir hiss vermir? Güclü qaşınma allergiya, ekzema, göbələk və həşərat dişləməsi üçün xarakterikdir. Ağrı və istilik isə infeksiyaya işarədir.
Basanda solur? Solursa, qızartı genişlənmiş damarlardandır. Solmursa, qan damardan toxumaya çıxıb deməkdir və bu hal daha ciddidir.
Nə vaxtdan var? Saatlar içində yaranıb yox olan, günlərlə yayılan və illərdir dəyişmədən qalan ləkələrin səbəbləri fərqlidir.
Başqa əlamət varmı? Qızdırma, halsızlıq, oynaq ağrısı, dodaq və ya göz qapağında şişkinlik, yeni başlanmış dərman.
Qırmızı ləkələrin əsas səbəbləri
Oxşar görünən qırmızı ləkələrin səbəbləri və təhlükə dərəcəsi fərqlidir
Səbəb
Necə görünür
Qaşınır?
Basanda solur?
Nə qədər ciddidir
Qırmızı xal (albalı angioma)
1–5 mm, parlaq qırmızı, qabarıq nöqtə
Xeyr
Qismən
Zərərsizdir
Petexiya və purpura
İynə ucu boyda düz nöqtələr və ya bənövşəyi-qırmızı sahələr
Xeyr
Xeyr
Təcili qiymətləndirmə
Övrə (ürtiker)
Qabarıq, solğun mərkəzli qabarcıqlar, saatlar içində yeri dəyişir
Bəli, güclü
Bəli
Dodaq, dil şişirsə — təcili
Həşərat dişləməsi
Mərkəzində nöqtə olan düyüncüklər, çox vaxt qrup və ya sıra ilə
Bəli
Bəli
Adətən zərərsizdir
Ekzema, kontakt dermatit
Quru, pulcuqlu, bəzən sulanan ləkələr
Bəli
Bəli
Müalicə lazımdır
Psoriaz
Sərhədi aydın, gümüşü pulcuqlu qalın lövhələr
Bəzən
Bəli
Xroniki, müalicə lazımdır
Göbələk (dermatofitiya)
Halqavari, kənarı qabarıq, ortası açıq, yavaş böyüyür
Bəli
Bəli
Antifungal müalicə lazımdır
Rozasea, kapilyarlar
Üzün ortasında qızartı, nazik damarcıqlar
Az
Bəli
Müalicə lazımdır
Çəhrayı likan
Əvvəlcə bir iri "ana ləkə", sonra gövdədə oval ləkələr
Yüngül
Bəli
Adətən 6–12 həftəyə keçir
Qızılyel, sellülit
İsti, şiş, ağrılı, sürətlə genişlənən qızartı
Xeyr
Bəli
Təcili müalicə lazımdır
Bədəndə qırmızı xallar: albalı angioma nədir?
Sinədə, qarında, kürəkdə və qollarda yaranan parlaq qırmızı, qabarıq, 1–5 mm ölçülü nöqtələr çox vaxt albalı (gilas) angiomasıdır. Onlar xırda kapilyarların toplusudur və xoşxassəlidir. 30 yaşdan sonra demək olar ki, hər kəsdə müəyyən sayda olur və yaşla çoxalır. Genetik meyl, hamiləlik və hormonal dəyişikliklər də rol oynayır.
Xərçəngə çevrilmir və müalicə tələb etmir
Zədələndikdə qanaya bilər. Paltar və ya ülgüc tez-tez zədələyirsə, götürülməsi məsləhətdir
Estetik narahatlıq yaradırsa, elektrokoaqulyasiya və ya lazerlə bir seansda götürülür
Diqqət: qısa müddətdə çoxlu sayda yeni ləkənin birdən yaranması, rəngin tündləşməsi və ya xalın qeyri-adi görünməsi dermatoskopik müayinə tələb edir. Bu halda yalnız albalı angioma deyil, başqa törəmələr də istisna edilməlidir.
Stəkan testi: qırmızı ləkə basanda niyə solmalıdır?
Solan qızartı adətən damar genişlənməsidir. Stəkanın altında solmayan nöqtələr isə həkim müayinəsi tələb edir
Qızartının çoxu genişlənmiş damarlardan qaynaqlanır. Belə qızartını basanda qan müvəqqəti sıxışdırılır və dəri solur. Əgər qan damardan çıxıb toxumaya keçibsə (petexiya, purpura), basmaqla ləkə solmur. Bu fərqi evdə yoxlamaq olar:
Şəffaf şüşə stəkanın yan tərəfini ləkənin üzərinə möhkəm basın.
Stəkanın arxasından baxın: ləkələr solurmu?
Solursa, bu çox vaxt allergiya, viral səpki və ya iltihabdır. Yenə də izləmək lazımdır.
Solmursa, bu petexiya və ya purpura ola bilər. Xüsusilə qızdırma, halsızlıq, baş ağrısı varsa, dərhal təcili yardıma müraciət edin.
Petexiyaların səbəbi təkcə ciddi xəstəliklər deyil. Güclü öskürək, qusma və gərginlikdən sonra üzdə və boyunda xırda nöqtələr görünə bilər və tez keçir. Lakin trombositlərin azalması, qan durulaşdırıcı dərmanlar, damar iltihabı (vaskulit) və ağır infeksiyalar da eyni görüntünü verir. Ona görə də səbəbi bilinməyən solmayan nöqtələr həmişə həkim tərəfindən qiymətləndirilməli, lazım olduqda qan analizi aparılmalıdır.
Vacib xəbərdarlıq: Stəkan testi diaqnoz deyil, yalnız ilkin istiqamətdir. Tünd dəridə ləkəni görmək çətin ola bilər, belə hallarda ovuc içi, ayaq altı və qarın kimi açıq rəngli nahiyələrə baxın. Qızdırma ilə birlikdə yayılan səpki, dodaq və dilin şişməsi, nəfəs darlığı, ağız və gözdə yaralar, yeni dərmandan sonra qabıqlanan səpki görünərsə, ləkənin solub-solmamasını gözləmədən təcili tibbi yardım çağırın. Uşaq pis görünürsə, səpki solsa belə həkimə müraciət edin.
Qaşınan qırmızı ləkələr: allergiya, ekzema, yoxsa göbələk?
Qaşınma qırmızı ləkələrin ən çox rast gəlinən müşayiətçisidir, lakin səbəbi fərqli ola bilər:
Övrə (ürtiker) — qəfil çıxan, qabarıq, ağcaqanad dişləməsinə bənzəyən qabarcıqlardır. Hər biri adətən 24 saat ərzində iz qoymadan yox olur, başqa yerdə yenisi çıxır. Səbəb qida, dərman, infeksiya və ya stress ola bilər, çox vaxt isə dəqiq tapılmır. 6 həftədən uzun davam edirsə, xroniki ürtiker sayılır. Ətraflı: allergiya zamanı nə etməli.
Ekzema və kontakt dermatit — quru, pulcuqlu, bəzən sulanan ləkələrdir. Kontakt dermatit yeni kosmetika, yuyucu vasitə, metal (nikel) və ya ətirlə təmasdan sonra həmin nahiyədə yaranır. Ətraflı: ekzema nədir.
Göbələk infeksiyası — halqavari, kənarı aktiv, ortası açılan, yavaş genişlənən ləkədir. Ən çox qasıqda, gövdədə və ayaqlarda olur. Ətraflı: göbələk xəstəliyi.
Həşərat dişləmələri — mərkəzində xırda nöqtə olan, çox vaxt açıq qalan nahiyələrdə qrup halında yerləşən düyüncüklərdir. Yataq böcəklərində 3–4 dişləmə bir sıra ilə düzülür.
Qaşınmayan, gümüşü pulcuqlu, dirsək, diz və baş dərisində yerləşən lövhələr isə daha çox psoriaza xasdır.
Üzdə qırmızı ləkələr
Üzdəki qızartının ən çox rast gəlinən səbəbləri rozasea (yanaqlar, burun, çənədə qızartı, damarcıqlar, bəzən sızanağa bənzər səpkilər), seboreik dermatit (burun-yanaq qırışığında, qaşlarda pulcuqlu qızartı), kontakt dermatit və görünən kapilyarlardır. Hər birinin müalicəsi fərqlidir, rozaseada isə yanlış kremlər, xüsusilə hormonlu kremlər vəziyyəti ciddi pisləşdirir. Ətraflı: üzdə qızartı niyə olur və rozasea müalicəsi.
Qırmızı ləkələr hansı daxili xəstəliklərin əlaməti ola bilər?
Dəri bəzən daxili orqanlardakı problemi ilk göstərən orqandır. Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsi ilə yanaşı əlavə analizlər tələb oluna bilər:
Vaskulit — xüsusilə baldırlarda əllə hiss olunan, qabarıq, solmayan bənövşəyi-qırmızı ləkələr
Qaraciyər xəstəlikləri — mərkəzindən şüalar ayrılan hörümçəkvari angiomalar, ovuc içinin qızarması
Autoimmun xəstəliklər — yanaqlarda və burun üzərində kəpənək formalı qızartı (qırmızı qurdeşənək), günəşdən sonra artan səpkilər
İnfeksiyalar — qızdırma ilə birlikdə səpki (qızılca, məxmərək, skarlatina, meninqokokk infeksiyası)
Dərman reaksiyası — yeni dərmana başladıqdan 1–3 həftə sonra gövdədən başlayan simmetrik səpki
Qırmızı ləkə çıxanda nə etmək olar, nə etmək olmaz?
Etmək olar
Etmək olmaz
Ləkənin şəklini çəkin, 2–3 gündən bir dəyişikliyi müqayisə edin
Hormonlu (steroidli) kremləri özbaşına çəkmək — göbələyi gücləndirir və diaqnozu çətinləşdirir
Son günlərdə başladığınız dərman, kosmetika və yuyucu vasitələri qeyd edin
"Hər şeyə kömək edən" kombinə kremlər istifadə etmək
Yumşaq, ətirsiz təmizləyici və nəmləndiriciyə keçin
Spirtli losyon, sirkə, yod və sarımsaqla "qurutmaq"
Qaşınmada sərin kompres; allergik övrədə həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşin
Qaşımaq və qabıqları qoparmaq — infeksiya və iz riski
Qızdırma və halsızlıq varsa dərhal müraciət edin
Qızdırma ilə yayılan səpkidə "özü keçər" deyə gözləmək
Dermatoloq qırmızı ləkələrə necə diaqnoz qoyur?
Ətraflı sorğu və müayinə — ləkənin forması, yeri, nə vaxt yarandığı, qəbul edilən dərmanlar, ailə anamnezi
Dermatoskopiya — damar quruluşunu və pulcuqları böyüdülmüş halda görmək imkanı verir. Albalı angioma, psoriaz və rozasea çox vaxt elə bununla ayırd edilir
Vud lampası — bəzi göbələk və bakteriya infeksiyalarını işıqlandırır
Qan analizləri — ümumi qan analizi, trombositlər, laxtalanma göstəriciləri, lazım olduqda qaraciyər və immun analizlər
Biopsiya — diaqnoz aydın olmadıqda kiçik toxuma nümunəsi götürülür
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
🔴 Basanda solmayan nöqtələr və qızdırma, halsızlıq — təcili
🔴 Dodaq, dil, göz qapağı şişkinliyi və ya nəfəs darlığı — təcili
🔴 İsti, ağrılı, sürətlə genişlənən qızartı — eyni gün
Səbəbsiz göyərmələr, diş əti və ya burun qanaması ilə birlikdə ləkələr
Ləkə 2 həftədən çox keçmir, genişlənir və ya təkrarlanır
Güclü qaşınma yuxunu və gündəlik həyatı pozur
Yeni dərmandan sonra səpki yaranıb
Qırmızı xal qanayır, rəngini və ya formasını dəyişir
Qırmızı ləkənin səbəbini dəqiq öyrənin
Eyni görünən qızartı allergiya, göbələk, psoriaz və ya damar problemi ola bilər, hər birinin müalicəsi isə fərqlidir. Təsadüfi krem seçimi çox vaxt vəziyyəti uzadır. Müayinə və dermatoskopiya ilə səbəb adətən ilk qəbulda müəyyən edilir.
Ən çox rast gəlinən səbəb yaşla çoxalan zərərsiz albalı angiomalardır, yəni parlaq qırmızı, qabarıq, 1–5 mm ölçülü xallar. Düz, iynə ucu boyda, basanda solmayan nöqtələr isə petexiya ola bilər və həkim müayinəsi tələb edir.
Qırmızı xallar təhlükəlidirmi?
Albalı angiomalar xoşxassəlidir və xərçəngə çevrilmir. Zədələnəndə qanaya bilər, estetik səbəblə elektrokoaqulyasiya və ya lazerlə götürülür. Qısa müddətdə çoxlu yeni xal yaranarsa və ya xal rəngini dəyişərsə, müayinə lazımdır.
Basanda solmayan qırmızı ləkələr nə deməkdir?
Bu, qanın damardan toxumaya çıxdığını göstərir (petexiya və ya purpura). Səbəb güclü öskürək kimi zərərsiz hal ola bilər, trombosit azlığı, vaskulit və ya ağır infeksiya da ola bilər. Qızdırma ilə birlikdədirsə, təcili tibbi yardım lazımdır.
Qaşınan qırmızı ləkələr nədən olur?
Ən çox övrə (ürtiker), ekzema, kontakt dermatit, göbələk infeksiyası və həşərat dişləmələrindən olur. Hər birinin müalicəsi fərqli olduğu üçün səbəbi müayinə ilə dəqiqləşdirmək lazımdır.
Stress dəridə qırmızı ləkə yarada bilərmi?
Bəli. Stress övrəni, ekzemanı, psoriazı və rozaseanı alovlandıra bilər, emosional gərginlikdə boyun və sinədə müvəqqəti qızartı da yaranır. Lakin ləkələri yalnız stresslə izah etməzdən əvvəl digər səbəblər istisna edilməlidir.
Qırmızı ləkələrə hansı krem çəkmək olar?
Universal krem yoxdur. Göbələyə antifungal, ekzemaya iltihabəleyhinə vasitə lazımdır, albalı angiomaya isə heç bir krem təsir etmir. Hormonlu kremlərin özbaşına istifadəsi göbələk infeksiyasını gücləndirir və diaqnozu çətinləşdirir, ona görə də kremi həkim təyin etməlidir.
Qırmızı ləkələr öz-özünə keçərmi?
Övrə, həşərat dişləməsi və bəzi viral səpkilər bir neçə gün və ya həftə ərzində öz-özünə keçir. Ekzema, psoriaz, göbələk və rozasea isə müalicəsiz adətən keçmir, uzandıqca yayılır. 2 həftədən çox qalan ləkə müayinə olunmalıdır.
Uşaqda qırmızı ləkə və qızdırma varsa nə etməli?
Stəkan testi edin. Ləkələr solmursa, dərhal təcili yardım çağırın. Ləkələr solsa belə, uşaq halsızdırsa, yemir, çox yuxulu və ya narahatdırsa, gecikmədən həkimə müraciət edin.
Tibbi qeyd: Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır, fərdi həkim müayinəsini və təyinatını əvəz etmir. Stəkan testi diaqnoz vasitəsi deyil. Basanda solmayan səpki, qızdırma, nəfəs darlığı və ya üz-dodaq şişkinliyi zamanı təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Müəllif: Dr. Mehdi Mahmudi, dermatoloq-kosmetoloq
Ünvan: Nazim Hikmət 66, Yasamal, Bakı, Salutem Dermatoloji Klinika
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk siz yazın!
Şərh yaz