Aknenin Klinik Formaları: Neonatal, Konqlobata, Fulminans və Digərləri
Akne yalnız yeniyetmə sızanaqları deyil: akne vulgaris ən çox rast gəlinən formadır, amma yenidoğulmuşlarda neonatal, körpələrdə infantil akne, ağır gedişli konqlobat və fulminant akne, həmçinin dərmanlar, kosmetika, peşə, günəş və mexaniki sürtünmə ilə yaranan formaları da var. SAPHO, PAPA və Apert sindromu kimi nadir sindromlarda akne digər orqan əlamətləri ilə birlikdə olur. Akne növü müalicə planını müəyyən edir: neonatal akne yüngül hallarda müalicəsiz keçir, kosmetik akne səbəb olan məhsul dayandırıldıqdan 6–8 həftə sonra geriləyir, fulminant akne isə hərarət və oynaq ağrısı ilə gedən ciddi vəziyyətdir. Ona görə aknenin növünü dermatoloq dəqiqləşdirməlidir. Bu, sızanaqların ən çox görülən klinik formasıdır. Sızanaqlar yağ istehsal edən vəzlərin uzun müddət davam edən və təkrarlanan iltihablı xəstəliyidir. Dəridəki qara nöqtələr, qırmızı sızanaqlar, bəzən dərin kistlər və düyünlər də müalicə olunmazsa çapıqlarla özünü göstərir. Bu, sağlam yenidoğulmuşların 20%-dən çoxunda rast gəlinir. Adətən 2-ci həftədə görünür və 3-cü ayda yox olur. Komedonsuz papulalar və pustulalar tez-tez burun, alın və yanaqlarda inkişaf edir. Səbəbi dəqiq olmasa da, onlar bunun “Malassezia sympodialis” adlı maya göbələyinə qarşı iltihablı bir reaksiya olduğu irəli sürülmüşdür və adını “neonatal sefalik pustolizis” adlandırdılar. Yüngül hallarda körpənin ailəsinə müalicəyə ehtiyac olmadığı bildirilməlidir. Doğuşdan sonrakı 3-6 ayda görünür. 1-2 ildən sonra öz-özünə yox olur. Yenidoğulmuşların sızanaqlarından fərqli olaraq, komedonlar, papulalar, pustulalar və düyünlər inkişaf edir. Çapıq qoya bilər. Bu, androgenlərin yüksək səviyyələri ilə əlaqədardır. Hiperandrogenizmin başqa əlamətləri yoxdursa, endokrinoloji müayinəyə ehtiyac yoxdur. Bu düyünlü sızanaqların ağır formasıdır. Əsasən kişilərdə dərin düyünlər, bir-birinə bağlı sinuslar, qruplaşdırılmış komedonlar və çapıqlarla xarakterizə olunan çox ağır sızanaq formasıdır. Ümumiyyətlə, bel, omba, gövdə zədələnməsi, üz zədələnməsi görülür. Düyünlü strukturlardan pis qoxulu iltihablı ifrazatlar xaric olur. Atrofik çapıqlarla sağalır. Bu, sızanaqların nadir, xoralı klinik variantıdır. Adətən yetkin kişilərdə daha çox rast gəlinir. Qəfil başlayan, şiddətli və xoralı sızanaqlar, piogenik qranulomaya bənzər lezyonlar, sistemik simptomlar; hərarət, zəiflik, çəki itkisi, oynaq və əzələ ağrıları, eritema nodosum, qaraciyər-dalaq böyüməsi ilə müşayiət oluna bilər. C. acnes (P. acnes) bakteriyalarına qarşı anormal immunoloji cavab məsuliyyət daşıyır. Müalicə çətin, lakin effektivdir. Xəstəliyin adı S - sinovit (oynaq membranının iltihabı), A - akne, P - püstüloz, H - hiperostoz, O - Osteozun qısaldılmasından irəli gəlir. Döş qəfəsinin ön divarında hiperostoz müşahidə edilir. Xroniki təkrarlanan multifokal osteomielit, kəskin və ya xroniki steril artrit və ya steril osteitin lezyonları bəzən dəri xəstəlikləri ilə müşayiət olunur (sızanaq/hidradenit supurativa/baş dərisinin disseksiyaedici sellüliti/pustulyar psoriaz/palmoplantar pustulyoz). Bu, genetik olaraq irsi autoinflamator bir vəziyyətdir. Steril piogen artrit, pyoderma gangrenosum və acne conglobata ilə xarakterizə olunur. “Akrosefalosindaktiliya I tip” kimi də tanınır, bu irsi xəstəlikdir və sümük böyüməsinə, epifizi və yağ vəzlərinə təsir edən bir xəstəlikdir. Epifiz qişasının vaxtından əvvəl bağlanması səbəbindən akrosefaliya qısa boylu, qısa və torlu barmaqlarla inkişaf edir. Sızanaq şiddətli, geniş yayılmış və müalicəyə davamlıdır. Akneformlu lezyonlar tez-tez yerli və sistemik kortizonların, androgenlərin, progestinlərin, gonadotropinlərin, antiepileptiklərin (fenitoin və fenobarbital), izoniazidlərin, yod və bromidlər kimi halogenlərin, litiumun və epidermal böyümə faktoru reseptorlarının (EGFR) inhibitorlarının istifadəsi ilə inkişaf edir. Daha az dərəcədə olsa da, azatioprin, siklosporin, disulfiram, propiltiourasil, PUVA, kinidin və B vitaminləri (B6 və B12) sızanaqlara səbəb olur. Hər üç yetkin qadından birində sızanaq yarana bilər. Xüsusilə kosmetik məhsullar və qapadıcılardan istifadə zamanı sızanaqlar daha çox olur. Tərkibində lanolin, bitki yağları, izopropil miristat, kakao yağı, sərbəst yağ turşuları və bal mumu olan kosmetika dəri məsamələrini bağlayaraq sızanaqlara səbəb ola bilər. Xüsusilə saça vurulan pomadlar alında sızanaqlara səbəb ola bilər. Sızanağa səbəb olan məhsulların istifadəsi dayandıqdan 6-8 həftə sonra sızanaqlar geri çəkilir. İş şəraitində neft məhsulları, yağlar, aromatik karbohidrogenlər kimi dəri məsamələrini bağlayan maddələrə məruz qalan insanlarda görülür. Aktinik – solar akne, günəş sızanaqları olaraq da bilinir. Daha çox 20-30 yaş arası qadınlarda rast gəlinir. Günəşdən yaranır və günəş mövsümü ilə birlikdə ortaya çıxır. Bu, pilosebaceous kanalın təkrarlanan mexaniki və sürtünməsi səbəbindən inkişaf edir. Dəbilqələr, çənə lentləri, telefonlar, qulaq tıxacları və skripkaların istifadəsi buna misal ola bilər. Çağrı mərkəzində işləyən insanlarda telefon üzün bu hissəsində sızanaqların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Adətən gənc qadınlarda müşahidə olunur. Komedonların və sızanaqlarla oynamaq, onların qoparılması, qaşınması zamanla çapıqlara səbəb olur. Akne növünün dəqiq təyini akne müalicəsi planının seçilməsində əsas rol oynayır. Aknenin klinik forması və səbəbi (hormonal, dərman, kosmetika və s.) müayinə ilə müəyyən edildikdən sonra fərdi müalicə planı hazırlanır. Bakıda fəaliyyət göstərən dermatoloq Dr. Mehdi Mahmudi ilə sızanaq müalicəsi haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz. Neonatal akne sağlam yenidoğulmuşların 20%-dən çoxunda görülür: adətən 2-ci həftədə başlayır və 3-cü ayda keçir. Yüngül hallarda müalicə tələb olunmur. Bəli. Lanolin, bitki yağları, izopropil miristat, kakao yağı və bal mumu kimi maddələr məsamələri tıxaya bilər. Səbəb olan məhsul dayandırıldıqdan 6–8 həftə sonra sızanaqlar adətən geriləyir. Kortikosteroidlər, androgenlər, bəzi antiepileptiklər, izoniazid, litium, yod və bromid tərkibli dərmanlar, EGFR inhibitorları və B6, B12 vitaminləri akneyəbənzər səpgilər yarada bilər. Qəbul etdiyiniz dərmanları həkimə bildirin. Nadir və ağır gedişli formadır: qəfil başlayan xoralı sızanaqlar hərarət, zəiflik, çəki itkisi, oynaq və əzələ ağrıları ilə müşayiət oluna bilər. Təcili dermatoloji müalicə tələb edir. Tibbi qeyd: Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə planı dermatoloq müayinəsindən sonra fərdi olaraq müəyyən edilir. Müəllif: Dr. Mehdi Mahmudi, dermatoloq-kosmetoloq Ünvan: Nazim Hikmət 66, Yasamal, Bakı, Salutem Dermatoloji Klinika Əlaqə: +994 50 519 42 19Akne vulgaris
Neonatal akne
İnfantil akne
Acne Conglobata
Akne Fulminans
SAPHO sindromu
PAPA sindromu
Apert sindromu
Dərmanların səbəb olduğu sızanaqlar
Kosmetik Akne
Peşə sızanaqları
Acne Aestivalis
Akne Mexanika
Acne Excoria
Aknenin növünü dəqiqləşdirin
Aknenin klinik formaları haqqında tez-tez verilən suallar
Yenidoğulmuşda sızanaq normaldırmı?
Kosmetika akne yarada bilərmi?
Hansı dərmanlar sızanaq yarada bilər?
Fulminant akne nədir?
Elmi mənbələr
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk siz yazın!
Şərh yaz