Dəri ləkələri nədir və necə aradan qaldırılır?

Dəri ləkələri dermatoloji praktikada ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Pasiyentlər çox vaxt güzgüyə baxanda üzdə və ya bədənin digər hissələrində əmələ gələn rəng dəyişikliklərini “ləkə” kimi təsvir edirlər. Tibbi baxımdan bu vəziyyət dəridə piqmentasiya dəyişiklikləri ilə əlaqəlidir və melanin adlı piqmentin qeyri-bərabər paylanması nəticəsində yaranır.

Dəri ləkələri yalnız estetik problem deyil. Bəzi hallarda hormonal dəyişikliklər, günəş şüaları, iltihabi dəri xəstəlikləri və ya digər dermatoloji faktorlar bu vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər. Ona görə də ləkələrin düzgün qiymətləndirilməsi və səbəbin müəyyən edilməsi müalicə prosesinin ən vacib mərhələsidir.

Dəri ləkələri nədir?

Dəri ləkələri dərinin müəyyən nahiyəsində rəng dəyişikliyi ilə xarakterizə olunan piqmentasiya pozuntusudur. Bu dəyişikliklər dəridə hiperpigmentasiya və ya daha nadir hallarda hipopiqmentasiya şəklində özünü göstərə bilər.

Hiperpigmentasiya zamanı dəridə melanin istehsalı artır və nəticədə dəri səthində tünd rəngli sahələr əmələ gəlir. Bu ləkələr:

• üz nahiyəsində
• boyun və dekolte bölgəsində
• əllərdə
• bədənin günəşə açıq sahələrində

daha çox müşahidə olunur.

Dəri ləkələrinin rəngi açıq qəhvəyidən tünd qəhvəyi rəngə qədər dəyişə bilər. Bəzi hallarda bu ləkələr illərlə qalır və müalicə olunmadıqda daha da tündləşə bilər.

Dəri ləkələri niyə yaranır?

Dəri ləkələrinin yaranmasının bir neçə əsas səbəbi mövcuddur. Dermatoloji baxımdan bu faktorlar melanin istehsalını stimullaşdırır və nəticədə dəridə rəng dəyişiklikləri yaranır.

Günəş şüaları

Ultrabənövşəyi (UV) şüalar dəridə melanin istehsalını artırır. Günəşdən qorunma olmadıqda bu proses daha da güclənir və günəş ləkələri meydana çıxır.

Hormonal dəyişikliklər

Hormonal balansın dəyişməsi xüsusilə qadınlarda piqmentasiya problemlərinə səbəb ola bilər. Hamiləlik dövründə və ya hormonal preparatlar qəbul edərkən melazma adlanan ləkələr yarana bilər.

İltihabdan sonra qalan ləkələr

Sızanaq, dermatit və ya digər dəri xəstəliklərindən sonra bəzən postinflamator hiperpigmentasiya yaranır. Bu tip ləkələr iltihabın sağalmasından sonra dəridə qalır.

Genetik faktorlar

Bəzi insanlarda dəri piqmentasiyasına genetik meyllilik olur. Bu halda ləkələrin yaranma ehtimalı daha yüksəkdir.

Kosmetik və kimyəvi təsirlər

Yanlış kosmetik vasitələr, aqressiv pilinqlər və ya dərini qıcıqlandıran maddələr də piqmentasiya pozuntularına səbəb ola bilər.

Dəri ləkələrinin hansı növləri var?

Dəri ləkələri müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər. Dermatologiyada ən çox rast gəlinən növlər bunlardır.

Günəş ləkələri (Solar lentigo)

Günəşə uzun müddət məruz qalma nəticəsində yaranır. Daha çox:

• üz
• əl üstü
• çiyinlər

nahiyəsində görülür.

Melazma

Melazma hormonal faktorlarla əlaqəli piqmentasiya pozuntusudur. Adətən üzün:

• yanaq
• alın
• burun

nahiyələrində simmetrik ləkələr şəklində görünür.

Postinflamator hiperpiqmentasiya

Sızanaq və ya digər dəri xəstəliklərindən sonra yaranan tünd ləkələrdir.

Çillər

Çillər genetik meyllilik və günəş təsiri ilə əlaqəli piqmentasiya növüdür.

Dəri ləkələri necə diaqnoz olunur?

Dəri ləkələrinin diaqnostikası dermatoloq tərəfindən aparılır. Klinik müayinə zamanı həkim ləkələrin:

• rəngini
• formasını
• yerləşmə sahəsini
• yaranma tarixini

qiymətləndirir.

Bəzi hallarda əlavə diaqnostik üsullardan istifadə edilə bilər. Bunlara dermatoskopiya və xüsusi işıq analizləri daxildir. Bu üsullar piqmentasiya tipinin daha dəqiq müəyyən edilməsinə kömək edir.

Diaqnoz düzgün qoyulduqda müalicə planı daha effektiv olur.

Dəri ləkələri necə aradan qaldırılır?

Dəri ləkələrinin müalicəsi onların səbəbindən və növündən asılıdır. Dermatologiyada istifadə olunan əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır.

Topikal müalicə

Ləkələrin müalicəsində müxtəlif aktiv maddələrdən istifadə edilir. Bu maddələr melanin istehsalını tənzimləyir və dərinin yenilənməsini stimullaşdırır.

Ən çox istifadə olunan maddələr:

• retinoidlər
• azelain turşusu
• C vitamini
• hidroxinon
• niasinamid

Bu preparatlar piqmentasiyanın tədricən açılmasına kömək edir.

Kimyəvi pilinq

Kimyəvi pilinq dərinin üst qatının kontrollu şəkildə soyulmasını təmin edir. Bu proses yeni dəri hüceyrələrinin yaranmasını stimullaşdırır və ləkələrin açılmasına kömək edir.

Dermatologiyada tez-tez istifadə olunan turşular:

• glikol turşusu
• salisilik turşu
• trikloroasetik turşu

Lazer müalicəsi

Lazer texnologiyası piqment hüceyrələrini hədəf alaraq ləkələrin rəngini azalda bilər. Bu üsul xüsusilə davamlı piqmentasiya hallarında istifadə olunur.

Mezoterapiya və PRP

Bəzi hallarda dərinin regenerasiyasını stimullaşdırmaq üçün mezoterapiya və PRP kimi prosedurlar tətbiq edilir.

Günəşdən qorunma niyə vacibdir?

Dəri ləkələrinin müalicəsində ən vacib addımlardan biri günəşdən qorunmadır. Günəş şüaları piqmentasiya problemlərini daha da gücləndirə bilər.

Dermatoloqlar adətən aşağıdakıları tövsiyə edirlər:

• SPF 30 və ya SPF 50 günəş qoruyucu istifadə etmək
• günün pik saatlarında günəşdən uzaq durmaq
• qoruyucu papaq və eynək istifadə etmək

Günəşdən qorunma yalnız müalicə zamanı deyil, profilaktika üçün də vacibdir.

Evdə dəri ləkələrinin müalicəsi mümkündürmü?

Bəzi hallarda ev şəraitində istifadə edilən dermatoloji preparatlar ləkələrin açılmasına kömək edə bilər. Lakin güclü piqmentasiya problemlərində yalnız ev üsulları kifayət etmir.

Yanlış tətbiq edilən kosmetik vasitələr vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Buna görə də ləkələrin səbəbi müəyyən edilmədən müalicəyə başlamaq tövsiyə olunmur.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsi vacibdir:

• ləkələr sürətlə böyüyürsə
• rəngi dəyişirsə
• qaşınma və ya qanama varsa
• evdə istifadə edilən vasitələr təsir etmirsə

Dərinin hər hansı yeni və ya dəyişən ləkəsi mütləq qiymətləndirilməlidir.

Dəri ləkələri çox yayılmış dermatoloji problemlərdən biridir və müxtəlif səbəblər nəticəsində yarana bilər. Günəş şüaları, hormonal dəyişikliklər və iltihabi dəri xəstəlikləri bu problemlərin ən əsas səbəbləri hesab olunur.

Dəri ləkələri haqqında tez-tez verilən suallar

Dəri ləkələri niyə yaranır?

Günəş şüaları, hamiləlik və hormonal preparatlar kimi hormonal dəyişikliklər, sızanaq və dermatitdən sonrakı iltihab, genetik meyl və uyğun olmayan kosmetika və aqressiv pilinqlər melanin istehsalını artırır.

Dəri ləkələri necə keçir?

Müalicə ləkənin növünə görə seçilir: piqmenti açan kremlər (retinoid, azelain turşusu, C vitamini, hidroxinon, niasinamid), kimyəvi pilinq, lazer, bəzən mezoterapiya və PRP. Günəşdən qorunmadan nəticə davamlı olmur.

Ləkələri evdə müalicə etmək olarmı?

Bəzi dermatoloji preparatlar kömək edə bilər, lakin güclü piqmentasiyada ev üsulları kifayət etmir, səhv vasitələr isə ləkəni tündləşdirə bilər. Səbəb müəyyən edilmədən müalicəyə başlamaq tövsiyə olunmur.

Hansı ləkə təhlükəli ola bilər?

Sürətlə böyüyən, rəngi və ya forması dəyişən, qaşınan və ya qanayan ləkə dərhal dermatoloq tərəfindən dermatoskopiya ilə yoxlanmalıdır.

Elmi mənbələr

1. DermNet. Melasma.
2. DermNet. Solar lentigo.
3. DermNet. Postinflammatory hyperpigmentation.